در مراسمی که در سالن مرکزی شهرداری اسلو به روز یکشنبه ۱۹ قوس برگزار شد، جایزه نوبل صلح سال ۲۰۲۳ به نرگس محمدی روزنامهنگار و فعال حقوق بشر زندانی در ایران اهدا شد.
خانم محمدی که به ده سال زندان محکوم شده در حال حاضر در زندان اوین زندانی است.
در این مراسم نرگس محمدی که از شنبه در اعتصاب غذای سه روزه در حمایت از اعتصاب غذای دو تن از مدیران سابق جامعه بهائی، مهوش ثابت و فریبا کمالآبادی، بسر میبرد حضور نداشت و فرزندان او کیانا و علی این جایزه را به نمایندگی از مادری که ۹ سال است او را ندیدهاند دریافت کردند و پیام او را خواندند.
در این مراسم پادشاه ۸۶ ساله ناروی، ملکه این کشور، ولیعهد و همسرش نیز حضور داشتند. در بین جمعیت چهرههای شناخته شده هنری و سیاسی ایرانی چون شیرین عبادی که ۲۰ سال پیش به عنوان اولین ایرانی جایزه نوبل صلح را دریافت کرد، یا گلشیفته فراهانی، مرجان ساتراپی، نازنین بنیادی و فعالان حقوق بشری چون مهرانگیز کار و محمود امیری مقدم و همچنین نازنین زاغری حضور داشتند.
بریت ریس آندرسن رئیس کمیته نارویژی نوبل صلح در صحبتهای که قبل از اهدای دیپلم و مدال طلای نوبل صلح به کیانا و علی رحمانی ۱۷ ساله که به نمایندگی از مادر زندانیشان در این مراسم حضور داشتند، نرگس محمدی را با نلسون ماندلا، رهبر جنبش ضد آپارتاید آفریقای جنوبی مقایسه کرد و گفت که این زندانی سیاسی «علیه سرکوب زنان و برای آزادی همگان» مبارزه میکند و برای این مبارزه «بهای گزافی را پرداخته است.»
ندرسن به حکم ده سال زندان نرگس محمدی برای حضور در «لگام» (کارزار لغو گام به گام اعدام) هم اشاره کرد و گفت «جرم او این است که علیه اعدام مبارزه کرده است».
بخشی از پیام نرگس محمدی از زندان برای این مراسم را دخترش کیانا به زبان فرانسه و ادامه آنرا علی قرائت کردند. نرگس محمدی در این پیام یادآور شده است که «از پشت دیوارهای بلند و سرد زندان» مینویسد و در ادامه میافزاید «من یک زن خاورمیانهایام. خاورمیانهای که گرچه از سابقه تمدنی بسیار غنی برخوردار بوده، اما اکنون در میان جنگ، آتش تروریسم و بنیادگرایی گرفتار شده است.
نرگس محمدی در پیام خود از حکومت ایران انتقاد کرده و گفته است که برای اعاده دموکراسی، آزادی و برابری همچنان مبارزه خواهد کرد.
او همچنین به حجاب اجباری در ایران تاخت و گفت که تسلیم فرامین حکومتی در این عرصه نخواهد شد.
نرگس محمدی کیست؟
نام نرگس محمدی که در یک دهه گذشته به عنوان یکی از صریحاللهجهترین منتقدان حکومت ایران جا افتاده است، پیش از آن بیشتر به خاطر نظارت بر وضعیت حقوق بشر در این کشور مطرح بود.
خانم محمدی اگرچه سابقه بازداشت در اواخر دهه هفتاد شمسی را دارد اما بازداشت او در سال ۱۳۸۹ در مقام نایب رئیسی و سخنگویی کانون مدافعان حقوق بشر بود که نامش را بیش از پیش در کانون توجه قرار داد.
او عضو نهادی بود که در اوج فعالیتهایش در اواسط دهه هشتاد شمسی، نظارت بر وضعیت حقوق بشر در ایران و دفاع از متهمان و زندانیان سیاسی در این کشور را بر عهده داشت.
کانون مدافعان حقوق بشر که ریاست آن برعهده شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۰۳ است، پیش از پلمپ دفتر آن در تهران، محل حضور شماری از شناختهشدهترین وکلای حقوق بشری ایران مانند عبدالفتاح سلطانی، محمد شریف، محمد سیفزاده و محمدعلی دادخواه بود.
خانم محمدی در همان زمانها علاوه بر کانون مدافعان حقوق بشر در شورای ملی صلح به عنوان رئیس هیات اجرایی آن فعال شد و بعدها در کارزار «لغو گام به گام اعدام»، موسوم به «لگام» مشغول به فعالیت شد.
اما او در سالهای گذشته با اتخاذ مواضعی مانند «لزوم گذار از حکومت جمهوری اسلامی و استبداد دینی» و همچنین «تحریم انتخابات»، لحن تندتری به فعالیتهایش داده است.
خانم محمدی که متولد ماه ثور ۱۳۵۱ و دانشآموخته فیزیک کاربردی است، در ابتدا فعالیتهای خود را با ملی- مذهبیها آغاز کرد.
او در سال ۱۳۷۸ با تقی رحمانی، فعال ملی- مذهبی و زندانی سیاسی سابق ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو فرزند دوقلو است.
آقای رحمانی در سالهای پس از پیروزی انقلاب ۵۷، بیش از ۱۴ سال را در زندان گذرانده است.
پس از خروج آقای رحمانی از ایران و ماندن خانم محمدی در این کشور که با بازداشت او همراه شد، وضعیت دو فرزند دوقلوی آنها بارها مورد توجه رسانهها قرار گرفت.
فرزندان خانم محمدی پس از زندانی شدن مادرشان، ایران را ترک کردند و به پدرشان، آقای رحمانی در فرانسه پیوستند.
آقای رحمانی بارها از اینکه مسئولان امنیتی به دفعات مانع تماس تلفنی همسرش با فرزندان دوقلویشان شدهاند، گلایه کرده است.
خانم محمدی از جمله ۱۵ فعال سیاسی و مدنی ایرانی است که حکومت ایران را «اصلاحناپذیر» دانسته و خواستار برگزاری همهپرسی تحت نظارت سازمان ملل متحد شده است.