پس از به قدرت رسیدن طالبان در اگست 2021 بارها شهروندان افغانستان در خارج از کشور در برابر اقدامات طالبان اعتراض و تظاهرات کردند، معترضان محدودیتهای وضع شده طالبان در برابر زنان را آپارتاید جنسیتی خوانده و خواستار اقدامات فوری جامعه جهانی در برابر طالبان شدند، در این میان هزاران تن دیگر از آنچه نسلکشی هزارهها و ادامه حملات علیه این قوم در افغانستان میخوانند خواستار به رسمیتشناسی نسلکشی هزارهها از سوی شورای امنیت سازمانملل شدند.
اعتراضات به اشکال مختلف برگزار شده است از تظاهرات خیابانی گرفته تا برپایی موسیقی اعتراضی، محمد شجاعی از افغانهای مقیم سویدن از جمله کسانیاست که علاوه بر سخنرانیها در گردهمایی اعتراضی، گیتار مینوازد، او به این باور است که در مجموع زنان و هزارهها در نزد طالبان محکوم به سکوت و مرگ اند.
خبرگزاری پل با آقای شجاعی گفتگو کرده و نخست از او پرسیدیم که تظاهرات و اعتراضات خیابانی چقدر معترضان را به خواستشان نزدیک کرده است.
شجاعی: در واقع خواستههای ما در تظاهرات این است که هزاره ها از حق و حقوق انسانی برخوردار شوند، هزاره ها کشته نشوند و به خاطر هزاره بودن به ما توهین نشود. در باره خانمها باید گفت که یکی از خواستهای اساسی ما همواره این بوده است که زنان از حق و حقوقشان برخوردار شوند، تحت ظلم و ستم ، تجاوز قرار نگيرند، به آزادی تمام و کمال درباره نحوه زندگیشان دست یابند، حق انتخاب داشته باشند یعنی اینکه با چه کسی ازدواج کنند، چیگونه زندگی کنند، چه پوششی و چه دینی داشته باشند، برخوردار باشند.
یکی از اهداف ما در این تظاهرات و فعالیتها این است که با آزادیخواهان و مبارزین برای حقوق زنان اعلام همبستگی کنیم و در برابر آنچه جنگ، خشونت و ظلم طالبان علیه هزارهها و خانمها است، صدای خود را بلند کنیم تا عدالت تامین شود.
پل: اینکه شما میگویید مردم افغانستان یا زنان حق انتخاب داشته باشند و هر دینی داشته باشند و یا هر نوع پوشش که اختیار میکنند اختیاری باشد فکر نمیکنید با توجه به وضعیت و شرایط افغانستان اغراق آمیز است؟
شجاعی: من فکر میکنم مصیبت که امروز دامنگیر افغانستان شده، از آدرس دین است، طالبان از آدرس دین و به گفته خودشان برای “تامین عدالت دینی” جنگیدند و کشتند، آنها اهداف مبارزه شان را پایان دادن به اشغال افغانستان و تامین عدالت قرار داده بودند، اما دیدیم که چی شد. آنها برای کسب قدرت و رسیدن به کرسی سیاست با امریکا معامله کردند و به جنگجویان خود دستور دادند که به نیروهای ناتو مخصوصا نظامیان امریکا حمله نکنند، اما در همین مدت تا توانستند سربازان افغانستان را کشتند و با حملات انتحاری از مردم بیگناه قربانی گرفتند. من به این باورم که سعادت مردم افغانستان جدایی دین از سیاست است. ما سالهاست که چوب دین را میخوریم. این اصلا به معنای بیدینی نیست.
پل: حالا گروهی در افغانسان حاکم است که بدون زبان زور و احکامی به شدت سنتی دینی باور به تعامل و یا دیگر مسایل ندارند. چگونه هزارهها و یا زنان میتواننداز جنگال این جبر و ستم نجات یابند؟
شجاعی: بیبینید در نزد طالبان مردم هزاره و زنان به قول معروف “سر و ته یک کرباسند”، به این معنا که برای هر دو قشر فتوای طالبان مشابه و یکیست، هزارهها مدحالدم اند و نگاه طالبان به زنان هم بیشتر جنسی است. برای نجات از وضعیت پیشآمده فکر میکنم تنها راهحل مبارزه پیگیر و عدالتخواهانه است. بلند کردن صدای عدالتمحور یکی از راههای مبارزه با بیعدالتی جاری در افغانستان است.در تظاهرات ما عملا گفتیم که طالبان حق و حقوق هزارهها و زنان را پایمال میکنند ما به تمام جهانیان نشان دادیم که در حق ما ظلم میشود.
پل: اینکه میگویید حق هزارهها و زنان در حاکمیت طالبان پایمال شده درست، اما سوال اساسی اینجاست که چقدر دنیا و جامعه جهانی به این درک رسیده، یعنی به خواست و فریاد شما گوش دادند؟
شجاعی: در این باره باید بگویم که خوشبختانه دستگاه سیاسی کشورهای مختلف به ویژه سویدن با ما همصدا شده و ما را حمایت کردند، بسیاری مقامات سیاسی و مبارزان مدنی این کشورها با ما یک جا در تظاهرات شرکت کردند. در ضمن این را هم باید گفت که بسیاری از زنان افغان در سویدن به کمال رشد رسیده و منصبهای کلان را عهده دار شدند. بدون شک اگر آنها در افغانستان و ایران و یاکستان بودند به این مرحله رشد و پیشرفت نمیرسیدند. خیلی آنها دستگاه سیاسی را مجاب کردند که با معترضان هم صدا شوند.
پل: واکنش دستگاه سیاسی سویدن چی بوده است؟
شجاعی: نمایندگان معترضان در کشورهای مختلف فرانسه، انگلیس، سویدن و خیلی کشورهای دیگر با اعضای پارلمانهای شان دیدار و گفتگو کردند، این دیدارها و مذاکرات ما را در ادامه راهمان دلگرم میکند. هر چند این را هم نباید فراموش کنیم که واکنشهای سیاسی در قبال یک رویداد ممکن طولانی باشد و زمانی زیادی را در بر گیرد تا این تصامیم سیاسی روی مساله خاصی تاثیر بگذارد.
این را هم باید گفت که مخاطب ما تنها سیاسیون نیست، تلاش میکنیم که همه را از آنچه در افغانستان میگذرد را آگاه کنیم، مثلا با راهاندازی کنسرتها یا نواختن موسیقی خیابانی که خودم هم گیتار مینوازم.
پل: اجازه بدهیم در باره زنان و وضعیت هزارهها در افغانستان از شما بپرسم، شرایط در حال حاضر در داخل کشور چگونه است؟
شجاعی: نمیشود که بگوییم مردم افغانستان در قرن 21 زندگی میکنند، یک عقبگرد وحشتاکی را مردم تجربه میکنند، من فکر میکنم که طالبان با مدنیت و اصل زندگی شهری مشکل دارند، آنها تلاش میکنند که حتی شکل و نماد شهری را به قریهها و روستا برگرداند. ما در شبکههای اجتماعی میبینیم که جوانان ما در کابل، هرات، مزار، بامیان، دایکندی و دیگر مناطق شهری توهین و تحقییر میشوند. طالبان از طبقه روشنفکر ترس دارند و به همین دلیل مانع تحصیل و کار زنان میشوند. هزارهها از حق و حقوق انسانی و حق زنده بودن برخوردار نیستند، زنانی که حجاب مورد نظر طالبان رعایت نکردند، بازداشت، زندانی و حتی مورد تجاوز جنسی قرار گرفتند.
پل: فکر میکنید دلیل محرومیت خانمها از حقوق شان در افغانستان چیست؟
شجاعی: دلیل اصلی محرومیت خانمها از حقوق شان، طالبان و افکار باطل آنها است. بیبینید طالبان به این باور هستند که زن یک ابزار جنسی برای مرد است و از خود اختیار و حق و حقوقی در رابطه با آزادی و انتخاب برای ازدواج، تحصیل و شغل ندارند و به معنای کلمه، زن در افغانستان یک برده جنسی و ابزار جنسی برای طالبان به حساب میآیند.
پل: طالبان همواره گفتهاند که در چارچوب شریعت اسلامی با زنان برخورد میکنند و زنان به حق که اسلام در نظر گرفته به آن دست یافتهاند. به نظر شما آیا خانمها در افغانستان به حقوق شان رسیدهاند؟
شجاعی: طالبان ابزار مستحکمی در اختیار دارند، آن هم دین است، سوال اساسی اینجاست که احکام دین چگونه در افغانستان پیاده میشود. بیشتر کسانیکه طرفدار طالبان هستند، سواد خواندن و نوشتن ندارند، آنها احکام دین را کورکورانه دنبال میکنند، برای آنها طوری گفتته شده که احکام دین هر قدر سخت و جابرانه باشد جامعه اسلامیتر است. خوب طالبان این رگ خواب مردم افغانستان را که شمار آنها هم کم نیستند را پیدا کرده و تا میتوانند موج سواری میکنند.
بساری از احکامی دینی که امروزه در افغانستان جاری میشود در کشورهای اسلامی دیگر علاوه بر اینکه به این احکام احکام ضعیف و کهنه گفته میشود، شرایط اجرایی شدن آن را از دستور کار خارج شده است.
پل: ما در جریان دو سال اخیر و یا در کل در حاکمیت طالبان شاهد حملات فراگیر و گسترده علیه هزارهها بودیم، چرا به نظر شما حملات علیه هزارهها حتی در حاکمیت طالبان پایان نیافته است؟
شجاعی: در سالیان گذشته، رهبران طالبان بارها این عبارات و کلمات مهدورالدم، مباحالدم، مرتد و خوارج را در برابر هزارهها بکار بردهاند، استفاده از این کلمات بار سنگینی دارند و ترویج این تفکر دست طالبان و طرفداران طالبان را در کشتار هزاره باز میگذارد. در این جایی شک و تردیدی نیست طالبانی که یک هزاره را میکشد در پس ذهن خود بایت این کارش برای خود خانهای در بهشت ساخته است، من شخصا در این مورد ویدیوهایی از فرماندهان طالبان را دیده ام. با این اوصاف و وضعیت آیا برای عاملان کشتار هزارهها در کابل و جاهای دیگر افغانستان باید سراغ کسانی دیگر و گروهی دیگری را گرفت. البته این را نیز نباید فراموش کرد که یک هزاره و یا یک زن بیدار افغانستانی مانند داستان همان مرغ خروس سحر خیزیست که برای بلند کردن مردم از خواب صاحبش سرش را برید.
پل: اجازه بدهید برگردیم به تظاهرات و اعتراضات خارج از افغانستان، شما به عنوان کسی که همواره در تظاهرات و اعتراضات مدنی شرکت کردید فکر میکنید که این تظاهرات بلاخره ره به جایی خواهد برد، به این دلیل میپرسم که بعضیها اعتراضات مدنی در برابر طالبان را کافی نمیدانند؟
شجاعی: این ایده و نکتهی خیلی مهمی است که ما هزارهها و همچنین زنان افغانستانی باید به آن توجه کنیم، بیبنید تجربه ثابت کرده است طی انقلاب هایی که در طول تاریخ رخ داده، یکی از راههایی که انسانها توانسته اند علیه بیعدالتی و عقیدهای اشتباه ایستادگی کنند، شرکت در اعتراضات مدنی بوده، اما راههای دیگری را هم باید جستجو کرد به عبارت دیگر شاید اعتراضات مدنی به تنهایی کافی نباشد، اما آنچیزی که در حال حاضر ما به آن دسترسی داریم همین اعتراضات خیابانی و رساندن صدای مردم افغانستان به گوش جهانیان است. باید دنیا متوجه نسلکشی هزارهها در افغنستان شود و این مساله را دنیا به رسمیت بشناسد.
پل: خیلیها در افغانستان با عبارت نسل کشی هزارهها مخالف اند، از جمله سید عیسی حسینی مزاری، رییس مرکز تبیان آنها میگویند که هزارهها در معرض نسلکشی قرار ندارند؟
شجاعی: ما در قضیه نسل کشی هزارهها، نیازمند هیچ کسی برای اثبات این قضیه نیستیم، کافی است که به حملات، بمبگذاریها، حذف از دستگاه دولتی، ملغا کردن قوانین و محاصره اقتصادی/توسعهای و تحریم هزارهحات توجه کنیم.
ما هرگز نباید اجازه فراموش شدن جنایتهای انجام شده علیه هزارهها را بدهیم، تمامی این اتفاقاتی که ما شاهد آتها هستیم، اعم از حرفهای سید عیسی حسینی مزاری و امثال آنها، چیزی جز برنامه از قبل پیشبینی شده توسط خود طالبان ظالم و ستمگر نیست!.
پل: به نظر شما نقش طالبان در نسل کشی هزارهها چقدر برجسته است، این را به این دلیل میپرسم که خیلیها انفجارهای دو سال اخیرعلیه هزارهها را کار طالبان نمیدانند؟
شجاعی: طالبان عامل اصلی کشتار هزارهها هستند. ما اگر فرض کنیم که طالبان این کار را نکرده است پس چه گروهی حملات و انفجارهای اخیر را برنامه ریزی کرده و به انجام رسانده است؟ اگر گروههای دیگری این کار ها را کرده باشند، ازهم انگشت اشاره به طرف طالبان اشاره میرود زیرا این گروه مدعی است که امنیت را در سراسر افغانستان تامین کرده و در حال حاضر طالبان مسؤل تامین امنیت کشور هستند. آنها به هر صورت مسوول آنچه در افغانستان رخ میدهد هستند.
پل: بسیاریها از اینکه در تظاهرات شرکت کنند و فردا به هر دلیلی به افغانستانی تحت حاکمیت طالبان سفر کنند ترس دارند، آیا شما هم میترسید که به افغانستان سفر کنید؟
شجاعی: صادقانه عرض کنم بلی. طالب دشمن است و دست کم گرفتن دشمن خودش به نحوی خودکشی به حساب میآید.
آقای محمد شجاعی از اینکه با ما مصاحبه کردید از شما تشکر میکنیم.