فاجعه انسانی در نوار غزه در حال وقوع است؛ ساکنان این منطقه نیاز شدید به غذا و آب دارند، دو اصل برای ادامه حیات که این روزها کمبود آن در غزه به شدت احساس میشود. وضعیت اضطراری مشکلات اساسی منطقه ای را تشدید می کند که قبلاً از کمبود آب رنج می برد.
کارشناسان زنگ خطر را به صدا در آوردند و هشدار دادند که قحطی در نوار غزه در حال ظهور است. بر اساس گزارش جدید سازمان ابتکار موسوم به “IPC” سازمانیکه در زمینه تجزیه و تحلیل بحران های غذایی تحقیق میکند، اگر وضعیت تغییری نکند، حداکثر در ثور/اردیبهشت در شمال نوار ساحلی وضعیت از کنترول خارج خواهد شد. نیمی از افرادی که در این منطقه زندگی می کنند در حال حاضر در یک وضعیت ناامید کننده به سر میبرند.
این گروه از کارشناسان، متشکل از چندین سازمان و گروههای کمکی سازمان ملل متحد، بر اساس طبقه بندی یکپارچه فازهای ایمنی مواد غذایی (ICF)، طبق طبقه بندی رسمی قحطی به این معنی است که حداقل 20 درصد از جمعیت تحت تأثیر کمبود شدید غذا قرار دارند.
این گزارش خاطرنشان می کند که وضعیت فعلی احتمالاً در آینده بدتر شود و منجر به کمبود بیش از حد مواد غذایی گردد و دسترسی به خدمات بهداشتی، آب و تأسیسات بهداشتی نیز محدود خواهد شد.
چند ماه است که مردم نوار غزه از کمبود شدید آب آشامیدنی رنج می برند. کاترین راسل، مدیر اجرایی یونیسف در ماه دسامبر گفته بود: “دسترسی به آب آشامیدنی کافی یک امر مرگ و زندگی است”. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: “کودکان غزه به سختی یک قطره برای نوشیدن دارند. بدون آب پاک، تعداد بیشتری از کودکان خواهند مرد.”
آب های زیرزمینی شور و آلوده
جنگ بین اسرائیل و حماس به طرز چشمگیری وضعیت که قبلا هم چندان مناسب نبود را تشدید کرده. بحران آب عمدتاً به دلیل موقعیت جغرافیایی نوار ساحلی است. بیشتر آب مورد نیاز این منطقه از یک مخزن طبیعی آب زیرزمینی تامین می شود که با این حال به دلیل نزدیکی به دریا دارای نمک بیشتری است. همچنین این آب توسط فاضلاب تصفیه نشده آلوده می شود.
آسیبهای وارد شده به زیرساختهای آبی ناشی از درگیریهای قبلی بین اسرائیل و گروه اسلامگرای حماس نیز به آلودگی بیشتر آب کمک کرده است.
در سال 2011، سازمان ملل متحد تشخیص داد که بیش از 90 درصد از آب های زیرزمینی بدون تصفیه در نواز غزه غیرقابل شرب هستند.
این امر نوار غزه را بیش از پیش به آب آشامیدنی اسرائیل وابسته می کند. در پاسخ به حمله حماس در 7 اکتبر، اسرائیل تا حد زیادی دسترسی به آب آشامیدنی را محدود و حتی در برخی موارد آب را به روی فلسطینیان قطع کرد. به گزارش روزنامه تایمز اسرائیل، از زمان بازگشایی خطوط لوله، روزانه بیش از 28 میلیون لیتر آب آشامیدنی از اسرائیل به نوار غزه می رسد. این رقم تا قبل از 7 اکتبر 49 میلیون لیتر بود.
از آنجایی که تامین برق و سوخت نیز تا حد زیادی فلج شده است، تصفیه آب تولید شده در غزه نیز رو به وخامت گذاشته است: قطع برق همچنین کار تاسیسات آب شیرین کن را محدود کرده است.
مشکلات قدیمی
به عقیده توبیاس فون لوسو، کارشناس سیاست آب خاورمیانه در اندیشکده موسسه کلینگندال در لاهه، جنگ بین اسراییل و حماس مشکلات آب در نوار غزه را تشدید کرده مشکلات شناخته شده، اما به اندازه کافی به آن پرداخته نشده است.
برای چندین دهه، روشن بوده است که نیاز فوری به بهبود تامین آب در نوار غزه وجود دارد. در میان چیزهای دیگر، این امر به کارخانه های نمک زدایی آب بزرگتر نیاز دارد کارخانههای که هنوز ساخته نشده است.
علیرغم این واقعیت که عملاً هیچ گزینه دیگری برای تأمین آب آشامیدنی سالم برای باشندگان نوار غزه وجود ندارد، به جز تصفیه آب و تأمین آب از اسرائیل.
وضعیت در کرانه باختری
اوضاع در کرانه باختری تا حدودی کمتر از نوار غزه است، هرچند که این منطقه نیز از کمبود آب رنج می برد. براساس گزارش سازمان آمریکایی GlobalWaters.org که مسئولیت تضمین تامین آب جهان را بر عهده دارد، آب به دلیل خرابی زیرساختها و لولههای قدیمی و آسیب دیده اغلب در کرانه باختری از دست میرود.
تنها کمتر از یک سوم (31 درصد) فلسطینیان در کرانه باختری به شبکه فاضلاب متصل هستند. و تنها 5 تا 10 درصد از فاضلاب در فلسطین تصفیه می شود. به گفته GlobalWaters، این امر باعث کاهش بیشتر آب های زیرزمینی موجود می شود.
روند صلح اسلو همچنین تامین آب را تنظیم کرد
همکاری بین اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین در زمینه تامین آب به صورت دوجانبه در چارچوب روند صلح اسلو تنظیم شده است. کمیته مشترک آب (JCC)، متشکل از کارشناسان مساوی از تشکیلات خودگردان فلسطین و اسرائیل، مسئول اجرای آن است.
با این حال، دو طرف آب را به طور مساوی تقسیم نمی کنند. همانطور که در توافقنامه اسلو توافق شده است، اسرائیل 80 درصد منابع آبی را کنترل می کند، البته تنها به عنوان یک راه حل موقت. فلسطینیهایی که در مناطق به اصطلاح C زندگی میکنند، یعنی آنهایی که هم از نظر قانون مدنی و هم از نظر امنیتی تحت کنترل اسرائیل هستند، در شرایط سختی قرار میگیرند. آنها نه به شبکه اسرائیل و نه هم به شبکه فلسطین وصل اند. در سال 2014 گفت شد که دستکم 90 هزار فلسطینییها در منطقه C زندگی میکنند.
بر اساس گزارش سال 2016، اسرائیل بیش از دوبرابر میزان آب مورد نیاز فلسطینیان را تامین می کند: 64 میلیون متر مکعب در سال به جای 31 میلیون مورد توافق.
“تنها یکی از عوامل مختلف درگیری”
با این حال، دسترسی به آب در کرانه باختری در سال های اخیر به طور قابل توجهی کاهش یافته است. Tobias von Lossow می گوید: کاهش سطح آب دریای مرده به طور متوسط یک متر در سال نشان می دهد که چگونه فشار بر منابع آب افزایش یافته است. وضعیت سیاسی نیز دسترسی به آب را در اینجا دشوار کرده است.» علاوه بر این، اسرائیلی ها – از جمله شهرک نشینان اسرائیلی در کرانه باختری – حدود سه برابر بیشتر از فلسطینیها آب مصرف می کنند. این موضوع توسط سازمان های حقوق بشر اسرائیلی مانند B’Tselem اشاره شده است.
به گفته فون لوسو، مناقشه رد پای آب در درگیری اسرائیل و فلسطین به وضوح دیده می شود. با این حال، این تنها یکی از چندین مؤلفه اصلی جنگ اسراییل و فلسطینیان است، مولفههای مانند سرزمین، هویت، مذهب یا مسائل نظامی.