پس از اگست 2021 و تسلط دوباره طالبان بر افغانستان تحولات بیسابقهای در جغرافیایی افغانستان رخداد، اما دو قشر بیشترین آسیب را از این حوادث دیدند، زنان و اهل موسیقی!
زنان در یک تاریکی مطلق قرار گرفتند و طالبان محدودیتهای سخت و سنگینی بر زنان وضع کردند.
موسیقی و نوازندگان هم با تهدیدهای جدی مواجه شدند. در طول دو دهه گذشته، تئوری و سازهای سنتی افغان و نیز سایر فورمهای موسیقی جان تازهای گرفت.
پس از اگست 2021 نوازندگان و اهل موسیقی افغانستان بار دیگر مجبور به مهاجرت به بیرون کشور شدند.
انتظار عمومی این است که موسیقیدانان قادر خواهند بود میراث و هویت موسیقی را در بیرون از مرزهای افغانستان زنده نگه دارند.
در چند سال اخیر تغییر مهم اما شکننده درنحوه شناخت و درک موسیقی و موسیقی دان در جامعه افغانستان به وجود آمده بود.
مردم به موسیقی کشور بیشتر علاقهمند شده بودند و به آنها اهمیت قائل بودند، ولی حالا فرار موسیقیدان ها از کشور، این شناخت و علاقه را به خطر می اندازد.
تحریم غیررسمی موسیقی یکی از مجموعه شکستهای سیاسی و اجتماعی است که افغانستان از زمان سقوط حکومت جمهوری به دست طالبان در۲۴ اسد ۱۴۰۰ متحمل شده است.
آنچه بر سر موسیقی افغانستان آمد
در ماه حوت ۱۳۹۹، زمانیکه حکومت اشرف غنی دختران بالای ۱۲ سال را از آواز خواندن در ملاء عام در یک تلاش آشکار برای تقویت گفتگوهای صلح در دوحه منع کرد، خیلیها آن را شنیدن پای طالبان در دهلیزهای سیاست افغانستان تلقی کردند.
در آن زمان، گروههای جامعه مدنی نگرانیهایی را مطرح کردند که دولت آماده است برخی از آزادیهای مدنی را برای سازگاری با گروههای بنیادگرا قربانی کند. بعدا صدها زن و دختر افغان در اعتراض به این تحریم تظاهرات کردند که صدای آنها در هشتگ “#من-آهنگ- خود-هستم” در تویتر مطرح شد
طالبان در طول جنگ ۲۰ ساله علیه حکومت افغانستان هرگز موضع رسمی خود را در مورد موسیقی اعلام نکردند.
نوازندگان گاهگاهی مورد هدف قرار میگرفتند، اما این به احتمال زیاد به عنوان ابزاری برای احیای مجدد اقتدار طالبان در سال های اول شورش بود.
در مناطق تحت کنترول طالبان، رفتار آنها با نوازندگان تا حد زیادی به روابط فرماندهان محلی با جوامع یا حضور نوازندگان در مناطق تحت کنترول آنها بستگی داشت.
حتی زمانی که طالبان نوازندگان را با ساکت کردن عروسیها و جشن های دیگر یا تخریب سازها تنبیه می کردند، اخبار مربوط به این رویدادها گاهی در میان انبوه نشریاتی که سایر جنایات جنگ طولانی افغانستان را نشان می دادند، گم می شد.
حملات طالبان بر نوازندگان بیشتر در مناطق شهری مشهود بود، جایی که نوازندگان مطرح افغان، مانند “کابل دریمز” که اولین گروه راک در افغانستان بود، تهدید شده و مجبور به نقل مکان شد.
حوادثی مانند بمبگذاریها و تهدیدهایی که فروشگاه موسیقی در جلالآباد را هدف قرار دادند، نشاندهنده تداوم حضور یک نگرش بنیادگرایانه “ضد موسیقی” در میان حد اقل برخی از طالبان بود.
هنگامی که طالبان کنترول خود بعد از تصرف شهرها را در بهار و تابستان سال ۱۴۰۰ تقویت کردند، تصویر واضح تری از نگرشهای آینده آنها در مورد موسیقی پدیدار شد.
به عنوان مثال، طالبان موسیقی را در بلخ که در ۳۱ جوزا ۱۴۰۰ شهر را تسخیر کردند، ممنوع کردند.
استیشنهای رادیویی محلی فقط اجازه پخش ترانه های مذهبی را داشتند و مردانی که در حال گوش دادن به موسیقی در بازار دستگیر می شدند، طبق گزارشها مورد ضرب و شتم قرار می گرفتند.
روزهای پس از سقوط حکومت جمهوری در ۲۴ اسد ۱۴۰۰طالبان با تخریب آلات موسیقی، مهمترین پیام سیاسی خود در تضاد با موسیقی را مشخص کردند.
در پایتخت، مردان مسلح ناشناس وارد انستیتوت ملی موسیقی افغانستان شدند، سعی کردند موترهای مؤسسه را بدزدند و بنا به گزارشها تعدادی از سازها را منهدم کردند.
در ۲ سنبله ۱۴۰۰، هنگامی که یک استودیوی رادیو تلویزیون ملی افغانستان تخریب شد، چندین پیانو و طبله هم شکستانده شد.
بنابرگزارشها در جلال آباد، طالبان فروشگاه های موسیقی را در ۲۴ اسد یعنی روزی که وارد شهر شند، هدف قرار دادند.
آنها روی آلات موسیقی پترول پاشیدند و در جاده های شهر به آتش کشیدند و به نوازندگان دستور دادند تا شغل دیگری پیدا کنند.
فروشگاههای موسیقی در سراسر کشور ظرف چند روز تعطیل شدند و تا حال به همان شکل باقی مانده اند.
در رویدادی که در ۵ سنبله ۱۴۰۰، ملت را تکان داد، جنگجویان طالبان فواد اندرابی، نوازنده غیچک، را از خانه اش بیرون آوردند و تیرباران کردند.
این واقعیت که این قتل در جریان حمله نظامی طالبان به پنجشیر از راه دره اندراب اتفاق افتاده است، اهمیت رویداد را کاهش نمی دهد.
فواد اندرابی در خانه بود که جنگجویان طالبان که قبلاً با او ملاقات کرده بودند، برگشتند و او را بدون محاکمه کشتند.
نوازندگان کابلی به شبکه تحلیلگران افغانستان گفتند که یک دو نفر از نوازندگان دهل و سرنا عازم یک محفل عروسی بودند که طالبان آنها را در نزدیکی میدان اصلی شهر قدیمی متوقف کردند و سازهای آنها را شکستند.
در ۲۶ سنبله، تاج الدین سروش، خبرنگار افغان در تویتر گزاش داد که نظامیان طالبان به یک جشن عروسی در ولایت تخار حمله کرده و گروهی از نوازندگان زن که برای تماشاچیان زن می نواختند را لت و کوب کرده اند.
در ۷ عقرب، مردان مسلح که خود را طالبان معرفی کردند به یک عروسی در ولسوالی سرخرود در ننگرهار پس ازآنکه مهمانان سعی کردند از شسکتن بلندگوها جلوگیری کنند، تیراندازی کردند و حداقل دو نفر را کشته و ده تن دیگر را زخمی کردند.
سخنگویان طالبان موسیقی را غیراسلامی دانسته اند. و مقامات طالبان با صاحبان هوتلها، رستورانتها و تالارهای عروسی در کابل ملاقات کرده و به آنها دستور داده اند که از موسیقی زنده خودداری کنند.
موسیقیدانان و “دیجی” های افغان بارها مورد ارعاب و خشونت طالبان قرار گرفتهاند.
از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در ماه اسد ۱۴۰۰، انستیتوت ملی موسیقی افغانستان بسته است. طالبان از یک تیم امنیتی برای محافظت از موسسه و محتویات آن کمک گرفته اند.
نویسنده: محمد اسماعیلی