پس از تسلط طالبان بر افغانستان در اگست 2021 ندای مرگ بر اندام موسیقی افغانستان افتاد، ارزشی که سالها برای غنا و توسعه آن تلاش شده بود، یک شبه به خاک نشست.
موسیقیدانان کشور را ترک کردند و منابع و مراکز موسیقی افغانستان نابود شد و ازبین رفت.
در چند سال اخیر تغییر مهم اما شکننده درنحوه شناخت و درک موسیقی و موسیقیدان در جامعه افغانستان به وجود آمده بود.
مردم به موسیقی و موسیقیدان علاقهمند شده بودند و هزاران نفر برای آموزش این هنر نزد اساتید در مراکز موسیقی میرفتند.
در حالیکه در کابل و دیگر شهرها مردم برای فراگیری موسیقی و اساتید برای رشد این هنر تلاش میکردند، اما در سوی دیگر طالبان با سرودن ترانههای مرگ، جنگجویانش را بیشتر به مرگ و کشتار ترغیب و تشویق میکردند.
اگر یک نگاه اجمالی به تصنیف و سرودههای طالبان بیندازیم و یا اشعار سرودههای این گروه را بررسی کنیم همه آنها بر ملودی با ریشه عمیق در فرهنگ عامیانه پشتون دارد.
تمامی ترانههای طالبان فاقد سازها اند، فقدان سازها یک معیار اصلی برای قانونی بودن موسیقی مطابق درک طالبان است.
این ترانهها در طول شورشهای نزدیک به دو دهه طالبان به ابزار تبلیغاتی اصلی آنها تبدیل شد، که احتمالاً یکی از مهمترین ابزارها برای پیروزی در نبرد “برای قلب و ذهن” جوانان پشتون در افغانستان و خیبر پشتونخوای پاکستان بود.
هر چند برخی این سرودهها تازه و جدید اند اما اغلب آنها قبلاً توسط طالبان در دهه ۷۰ هجری شمسی آهنگسازی و اجرا شده بودند.
به غیر از ترانه، تنها اشکال دیگر اجرای موسیقی که توسط طالبان تأیید شده است، تصنیفهایی در ستایش آنها یا موسیقی کاملاً عبادی است مثل مرثیه و نعت.
آنچه ترانههای طالبان را با آهنگها و موسیقی اصیل افغانستان در تقابل قرار میدهد ممکن دو وجه بسیار متمایز و پر رنگ آنها باشد. نخست فقدان سازها در این ترانهها و دوم محتوای آمیخته حماسی برای تشویق به انجام انتحار، انفجار و کشتن.
در حالیکه موسیقی اصیل برای شنونده آرامش در کنار تفکر و تعقل را به ارمغان میآورد اما در مقابل سرودههای طالبان ذهن شنونده را به انجام خشونت بیشتر ترغیب میکند.
آنچه در حال حاضر مایه نگرانی است، ترویج اینگونه ترانهها در مکاتب، مدارس، محافل خوشی و اماکن عمومی است، که طالبان قدمهای اول را در این راستا برداشتهاند، به طور مثال ویدیوهایی زیادی منتشر شده است که در محافل خوشی در عوض موسیقی شاد و مسرد بخش، ترانههای حماسی طالبان نشر میشود و در برخی مکاتب زمانیکه دانشآموزان در صف ایستادهاند از طریق بلندگو همان سرودههای نشر میشود که طالب قبل از انجام حمله انتحاری به آن گوش میداده است.
در تمامی این سرودهها بوی خون و مرگ به مشام میرسد، صدای که از گلوی خونآشامی بر میخیرد و به گوش سفیر مرگ مینشیند.
نویسنده: محمد اسماعیلی فعال حوزه موسیقی