بهشت و جهنم کجا هست؟ ملائک چیست و…اینها پرسشهای متافیزیک است که جواب دادن به آنها با برهان علمی و فلسفی سخت است به گفته استاد جمادی تاهنوز هیچ مسافری از آنجا بر نگشته، به گفته کانت ذوات معقول، استعلایی و غیر قابل مشاهده و غیر قابل تجربه و آزمایش است.
سه مرجعیت علم، دین و فلسفه است که باید به این پرسشهای ما جواب دهد. علم به دلیل اینکه علم است خیلی مؤدبانه و متواضعانه میگوید قلمرو من تجربه، مشاهده و آزمایش است. مثلا کیهان را با دوربینهای هابیل و جیمزویب و.. مشاهده کردیم و ۱۳ میلیارد هفتصد میلیون سال در فضا و زمان سفر داشتیم و رسیدیم به جای که کیهان از همان جا آغاز شد و آن انفجار ذره بی نهایت و بی نهایت ریز بود که منجر شد به انفجار بزرگ و بیگ بنگ و کیهان با سرعت نزدیک به سرعت نور سیزده میلیارد هفتصد میلیون سال است که در حال انبساط است.
علم می گوید از پایان کیهان هم میتوانم خبر دهم که کیهان چه میشود چون همه اینها را مشاهده و تجربه کرده ام ولی از بهشت و جهنم از زمان و حقیقت و.. چیزی نمیدانم یعنی نه رد میکنم و نه قبول یک قسم لاادری هستم.
فلسفه اما جواب واحد و متحد ندارد. یک دسته از فلاسفه مثل نیچه، شوپنهاور، هابرماس، مارکس و.. منکر جهان متافیزیک و نومنها هستند و میگویند هرچه هست همین جهان فنومنها هست البته در شرق بودا و بودیزم هم منکر خدا و منکر جهان مابعدالطبیعه بود. اما بخش دیگر از فلاسفه، هستی را به دو بخش تقسیم کرده به گفته ایمانوئل کانت ما جهان فنومنها و جهان نومنها داریم این درست که جهان نومنها قابل تجربه نیست اما هست.
دکارت خیلی جلو رفت گفت وجود هست پس یک وجود کامل و مطلق و یا کاملترین وجود هم در ذهن متصور است آن وجود کامل خدا هست.
اسپینوزا هم میگفت خدا یعنی تمام هستی یعنی خود هستی هگل، فیخته شلینگ هم شبیه چنین حرفی در مورد جهان نومنها گفته اند اینها در واقع فلاسفه وحدت وجودی هستند. افلاطون با صراحت دو جهانی را طرح کرد و گفت جهان اصلی و پایدار جهان نومن و جهان مثل است.
فلاسفه تجربهگرا هم داریم که دیدگاه آنها شبیه دیدگاه علم است چون به اصالت تجربه مقتعد هستند.
خدا، بهشت، جهنم. حقیقت، زمان، ملائک و… را قابل آزمایش در هیچ آزمایش گاهی نمی بینند. در حوزه علم و فلسفه اصلا صحبت از بهشت جهنم نمی شود.
اما جواب دین به پرسشهای مطرح شده چیست؟ ادیان برهان فلسفی برای اثبات وجود خدا، بهشت جهنم حقیقت و زمان و ملائک و.. نمیآورد. ادیان حکم صادر میکند و خیلی ساده و راحت به پیروان خود میگوید به عالم غیب ایمان بیاورید، خدا هست، بهشت جهنم وجود دارد هرکی از خدا و رسولش اطاعت کند بهشت میرود و اگر نکند جایش جهنم و عذاب الیم است.
پرو فیسور هراری میگوید دلیل اینکه ادیان این همه پیرو دارند این است که ادیان مسائل را بسیار ساده بیان میکند. استدلال و برهان فلسفی برای جهان نومنها نمیآورد. همهاش اوامر و نواهی است بگو خدا هست و بهشت جهنم وجود دارد و…
منابع:
نویسنده: محمد ناطقی