اخلاق یک امر انسانی و متعلق به انسان است. وقتیکه گذار فلسفه از اسطوره و طبیعت به انسان رسید، سقراط در واقع معلم و فیلسوف اخلاق در تاریخ بشر شد. سقراط به بشریت یاد داد که چگونه زندگی کند. بشریت را درحال و در آینده بد اخلاقی و رفتار ضد انسانی تهدید می‌کند.

بزرگی گفته است: “چه سود که تمام جهان را گرفته باشی اما اخلاق و وجدانت را از دست داده باشی”. ویلیام شکسپیر گفته است مهمترین مساله اخلاقی و انسانی این است که “با خودت صادق باشی”  ایمانوئل کانت اخلاق را بسیار گسترده و فلسفی بحث کرده تاجایی که فلسفه اخلاق کانت، شهره آفاق شده است.

کانت معتقد است که اخلاق ریشه در خرد و عقلانیت دارد اما شوپنهاور این حرف را قبول ندارد و می‌گوید اخلاق و عمل اخلاقی، بر خواسته از عشق و شفقت انسانی است. ایمانوئل کانت اخلاق را امر ثابت و مطلق بشری می‌داند و می‌گوید اخلاق ریشه در نیت و انگیزه انسان دارد. عملی و لو بسیار مفید اگر بر خواسته از حسن نیت انسان نباشد آن عمل خوب است اما اخلاقی نیست.

جرمنی بینتون و استوار میل بر خلاف کانت اخلاق وظیفه گرای کانت را قبول ندارند و می‌گویند عمل اخلاقی گفته می شود که نتیجه مفید و سود‌مند داشته باشد نیت و انگیزه مهم نیست، مهم نتیجه عمل است.

دروغ‌های مصلحت‌آمیز که سبب نجات انسان شود از نظر استوار میل به دلیل نتیجه انسانی و مفید که داشته، اخلاق است اما کانت هرگز آن را اخلاق نمی‌داند زیرا دروغ در تضاد است با حسن نیت.

کانت در واقع” انماالاعمال بالنیات ” را پایه اخلاق می‌داند. یکی از اصول زرین اخلاق انسانی که کانت قبول دارد این که” چیزی را برای خود می‌پسندی، برای دیگران هم بپسند”.

عرض کردم صحبت از اخلاق انسانی و متعلق به انسان را داشتیم قطع نظر از تعلقات دینی، نژادی، قومی و قبیله ای. اخلاق انسانی به دلیل انسانی بودن خود نسبت به اخلاق دینی فرا گیر و همه شمول است. زیرا رعایت اصول اخلاقی در ادیان فرق دارد. مؤمنان باهم مهربان هستند اما با غیر خود نمی‌توانند، مهربان باشند.

“مُحَمَّدٌ رَسولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذينَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الكُفّارِ رُحَماءُ بَينَهُم ”

همان‌گونه که مذهب و دین انسانها را به دسته‌های متضاد کافر، مؤمن و… تقسیم می‌کند، اخلاق رفتاری هم متفاوت می‌شود.

با چشم خود هر روز شاهدیم، شیوه محاکمات طالب‌ها و تطبیق احکام شریعت شان در ولایت‌های مرکزی هستیم که بسیار متفاوت و تبعیض آمیز و ضد اخلاقی است.

اعمال شنیع ضد اخلاقی بین خود طالب‌ها به دلیل اینکه طالب هستند و باهم احباء، بی مجازات می‌ماند نسبت به افراد غیر طالب. اخلاق در جوامع دینی و مذهبی بسیار متفاوت است از اخلاق انسانی.

منابع:

نویسنده: محمد ناطقی