برای اولین بار در انتخابات ریاست جمهوری ایران، مساله مهاجران یا “اتباع بیگانه” در کارزار انتخابات ریاست جمهوری این کشور ورود پیدا کرده است. هر چند این مساله در کشورهای مهاجر پذیر غربی مانند کشورهای اروپایی یک امر معمول است، اما برای جمهوری اسلامی امری نادری است که در کارزار انتخاباتی امسال این تابو شکست.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که داوطلب انتخابات ریاست جمهوری نیز شده است از «رفع مسئله اتباع بیگانه غیرمجاز» در دولت آینده سخن گفته است.
قالیباف روز چهارشنبه ۱۶ جوزا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: “چارهجویی قاطعانه برای حل مسئله چند بعدی اتباع بیگانه غیرمجاز از دغدغههای مهم مردم است.”
او همچنین نوشته است: “بیعملی در این خصوص به ابعاد امنیتی، اقتصادی و اجتماعی آن دامن میزند. بر این موضوع اشراف کامل داشته و داریم و در دولت بعد نگرانیهای مردم را رفع خواهیم کرد.”
پس از حملات خونبار در زیارت شاهچراغ، جمهوری اسلامی ایران، مساله امنیتی خود را با موضوع مهاجرت گره زده است. کارشناسان دولتی در بحثهای رسانهها همواره حضور “اتباع بیگانه” را عامل اصلی ناامنی این کشور خواندند، هر چند خیلیها مخالف این نظر اند.
استدلال کارشناسان دولتی این است که مرزهای باز ایران با افغانستان و پاکستان باعث شده است که “تروریستها” در قالب مهاجران غیرقانونی به راحتی وارد ایران شوند و تراژیدی مانند شاهچراع را رقم بزنند.
محمدباقر قالیباف که در طول فعالیتهای سیاسی خود بیشتر به یک چهره “لابی سیاسی” شناخته میشود، حالا دست روی این “زخم لاعلاج” جمهوری گذاشته و به نظر میرسد در کارزار اتنخاباتی خود بیشتر روی آن تکیه کند.
راستی آزمایی وعدههای انتخاباتی
در ایران، نامزدان انتخابات از ناهنجاریهای جامعه همواره به عنوان رسیدن به مقاصد سیاسی خود استفاده کرده و پس از رسیدن به کرسی وعدههای انتخاباتی به شعارهای انتخاباتی تبدیل شده است.
بحثی که آقای قالیباف در آستانه انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری ایران مطرح کرده است، با واکنشهای گسترده کاربران شبکههای اجتماعی همراه بوده است. بعضیها او را به «شعار دادن» و «بازی با کارت بیگانههراسی برای جمعکردن رای» متهم کردهاند.
برخی کاربران یادآوری کردند که طرحهای «سازمان ملی مهاجرت» و «سازمان ملی اقامت» در مجلس تحت ریاست او هنوز بلاتکلیف ماندهاند.
شماری دیگری میگویند که این صحبتهای قالیباف تاریخ مصرف دارد و منتظر باید ماند که در صورت برنده شدن در انتخابات عملکرد او در پیوند به مساله مهاجرت چگونه خواهد بود.
روی هم رفته به نظر میرسد که مساله مهاجرت در ایران به ویژه مهاجرت افغانها در این کشور به یک مساله پیچیده تبدیل شده است که حل این پدیده هرگز در یک دور ریاست جمهوری بدون استراتیژی طولانی مدت، امکان پذیر نیست.
بحث مهاجرت افغانها به ایران ارتباط تنگاتنگ با مساله سیاسی، امنیتی و اقتصادی افغانستان دارد، تا زمانیکه وضعیت در افغانستان به نفع افغانها تغییر نکند، جمهوری اسلامی هیچگاه قادر نخواهد بود که زخم ناعلاج مهاجرت را با مرهم انتخاباتی علاج کند.
سو استفاده از کارت بیگانه هراسی در کازار انتخابات
اخیرا کازار با استفاده از هشتگ «اخراج افغانی مطالبه ملی» در ایران به هدف اخراج مهاجران افغان از ایران راه افتاده است، حال این پرسش مطرح میشود که در آستانه انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری راهاندازی این کارزار چقدر واقعی است؟
گروه شبکههای اجتماعی بیبیسی گزارش داده است که در آغاز شکلگیری این ترند نشان داد که دو گروه بیش و پیش از سایر کاربران این موضوع را «داغ» کردهاند؛ گروهی از هواداران و چهرههای دولت که با این که خود در سمت اجرایی مرتبط هستند، تلاش میکنند بخشی از نقصانها و ناکارآمدیها را به حضور مهاجران افغان در ایران نسبت دهند و گروهی از مخالفان حکومت که با عنوان «ایرانگرایی» و با تکیه بر احساسات ملیگرایانه درباره آنچه «تغییر بافت جمعیت» میدانند، هشدار میدهند و به تئوریهایی از جمله «چراغ سبز جمهوری اسلامی برای فرزندآوری و سربازپروری با مهاجران افغان» میپردازند.
این بخش تحقیقی بیبیسی گفته است که با توجه به حسابهای کاربری که مطالبشان درباره موضوع مهاجران افغان در ایران دستبهدست میشد، میتوان گفت: “داغ کردن این ترند در ابتدا به شکل مصنوعی و مهندسیشده آغاز شد و سپس هزاران کاربر عادی و احتمالا بدون توجه به اهداف احتمالی این پروژه به آن پیوستند.”
هنوز ارتباط معینی میان حسابهای کاربری حامی آقای قالیباف با روند داغ شدن ترندهای ضد مهاجران افغان در ایران مشخص نشده است. اما این نگرانیها از حضور مهاجران افغان که از چند ماه به این سو در مجلس و میان مقامهای دولت هم مطرح شده به بحثهای انتخاباتی ایران نیز راه یافته و آقای قالیباف نخستین کسی است که ساماندهی مهاجران را به عنوان یکی از وعده انتخاباتی خود بر شمرده است.
باید گفت که سیاست ضد مهاجرتی اسلامآباد در یک سال اخیر نشان داده که حذف کامل مهاجران از بدنه اجتماع کاری آسانی نیست و تبعات سنگینی برای دولتها دارد و در برخی مواقع این سیاستها محکوم به شکست است.
حال اگر آقای قالیباف با کارت “اتباع بیگانه غیرمجاز” جواز ورود به کاخ سعدآباد را پیدا کند، اما اجرای سیاست ضد مهاجرتی دولت چهاردهم با توجه به اصل اجتماع، فرهنگ، اقتصاد و حتی سیاست ایران امکان پذیر نیست.
نویسنده: محمد زرین، مدیر مسوول