آلمان در این روزها در تب “پناهجویان مجرم” گرفتار شده، تب که بدنه احزاب راست افراطی در این کشور مهاجرپذیر را بیشتر از گذشته داغ کرده است.
بدنبال، حملات اخیر در آلمان به ویژه حمله یک پناهجوی افغان در مانهایم، موج انتقادها از دولت برسر کار آلمان افزایش یافته، در همینحال احزاب راست افراطی خواستار اخراج پناهجویانی شدند که مرتکب “جنایت” شدند.
حال پرسش اساسی اینجاست که آیا آلمان میتواند مهاجران افغان را به افغانستان اخراج کند؟ موانع قانونی بر سر این طرح چیست؟
هر چند احزاب راست و میانه آلمان میگویند پناهجویان که جرمی را مرتکب شدند، بلافاصله به افغانستان بازگردانده شوند، اما برخی احزاب دیگر مانند حزب سبز میگویند که دولت دستش بسته است و به این سادگی نمیتواند این کار را انجام دهد.
به گفته حزب سبز آلمان، دولت قبل از اخراج پناهجویان به افغانستان باید با رژیم طالبان وارد مذاکره شود، این در حالیست که آلمان رژیم طالبان را به رسمیت نمیشناسد و هر گونه معامله با این گروه را نفی میکند.
امید نوریپور، رهبر حزب سبز به رونامه فرانکفورتر روندشاو، گفته است: “اینکه تصور کنیم اگر آنها [پناهجویان افغان] را با هواپیما اخراج کنیم و منتظر باشیم که وضعیت بهتر شود، اشتباه است.
آلمان رژیم طالبان را که در اگست 2021 در افغانستان به قدرت رسید، مشروع نمیداند به همین دلیل نمیتواند پناهجویان افغان را مانند سایر پناهجویان به کشور اصلی شان برگرداند.
هر چند فشار احزاب راست افراطی به دولت بر سر برگرداندن پناهجویان افغان به افغانستان بیشتر میشود، به نظر میرسد که اولاف شولتس، نخست وزیر این کشور راههای دیگری را جستجو میکند، یکی از راهها الگو برداری از طرح سویدن است.
کارستن لینمن، دبیرکل حزب اتحاد دمکرات مسیحی آلمان میگوید که کشورش باید از سویدن الگو برداری کند.
او ضمن انتقاد از سیاستهای اولاف شولتس، گفته است که دولت به جای حرف زدن باید در باره اخراج مجرمان افغان، عمل کند.
طرح سویدن چیست؟
سویدن هم مانند آلمان، رژیم بنیادگرای اسلامی طالبان را به رسمیت نمیشناسد، اما گزارش شده است که از جنوری 2023 تا اواخر می 2024 دستکم 9 نفر را به افغانستان بازگردانده است.
گفته شده پولیس سویدن پناهجویان افغان را تا تاشکند همراهی کرده و سپس آنها را سوار هواپیمایی به مقصد کابل کرده است. البته گزارش شده است که این پناهجویان با بستههای تشویقی مانند دریافت پول و اقامت در مراکز مربوط به پناهجویان اخراجی، به افغانستان بازگردانده شدهاند.
هر چند آمارها نشان میدهد که آمار مهاجران غیرقانونی در سویدن در سال گذشته نسبت به هفت سال قبل به مراتب کمتر شده است، اما این طرح سویدن با چالشهای نیز همراه بوده است. مثلا انتقاد تند سازمانهای حقوق بشری و نهادهای حامی پناهجویان که استکلهم را به نقض حقوق پناهجویان متهم کردند.
در حالیکه احزاب راست و میانه افراطی در آلمان این طرح سویدن را الگوی مناسب برای اخراج پناهجویان میدانند اما دادگاه عالی حقوق بشر اروپا پس از شکایت شاکیان از دولت سویدن رای به متوقف کردن این طرح داد و استکهلم به ناچار در ماه مارچ امسال روند اخراج افغانها به افغانستان را متوقف کرد.
پاکستان و ازبکستان گزینههای روی میز؟!
به نظر میرسد که دولت اولاف شولتس در مذاکره با احزاب سیاسی در این کشور به توافقات نزدیک شده است، مثلا یکی از طرحهای که احزاب مختلف در آلمان روی آن مهر تایید گذاشتهاند، اخراج افغانها از راه پاکستان و ازبکستان به افغانستان است.
اخیرا، وزیر داخله آلمان، نانسی فزر در یک مصاحبه رادیویی تلویحا به تجربه سویدن برای اخراج پناهجویان به افغانستان اشاره کرد و گفت: “ما میتوانیم پناهجویان افغانستانی را از طریق کشورهای همسایه به کشور مبدا خودشان بفرستیم و در این زمینه همکاری با پاکستان و ازبکستان قابل تصور است.”
هر چند دولت آلمان اخراج اجباری پناهجویان افغان به افغانستان را پس از حاکیمت طالبان رسما تایید نکرده است، اما برخی گزارشها از داخل افغانستان حاکیست که در چند روز گذشته دهها مهاجر از آلمان وارد کابل شدند.
ویدیوهایی از این پناهجویان در شبکههای اجتماعی منتشر شده که آنها میگویند پس از حمله مانهایم، از سوی پولیس آلمان دستگیر و به افغانستان بازگردانده شدند. هنوز رقم دقیق این پناهجویان معلوم نیست، اما احتمال داده میشود که پس از حمله مانهایم بیش از 200 مهاجر افغان به افغانستان بازگردانده شدند.
پیشتر، وزارت خارجه رژیم طالبان گفته بود که مساله پناهجویان افغان باید در روشنایی تعاملات قنسولی، میکانیزم معقول و با توافق دوجانبه حل و فصل شود.
سخنگوی این وزارت گفته است انتظار دارد که دو طرف بتوانند به منظور تامین حقوق اتباع موضوع را طوری از مجاری دیپلماتیک مدیریت کنند که اتباع افغانستان به بهانه “واهی” و خلاف کنوانسیونهای پذیرفتهشده بینالمللی به کشور سوم سپرده نشوند.
حال با وضعیت پیش آمده، بسیاری از پناهجویان نگران سرنوشت شان اند در حالیکه احزاب راستگرا در آلمان بدنبال تحریک مردم علیه سیاستهای دولت اولاف شولتس هستند، اما به نظر میرسد که رژیم طالبان به دنبال مذاکره با آلمان است، تا بتواند علاوه باز کردن در مذاکره بر سر مساله مهاجران، از آب گلآلود ماهی مقصود خود را صید کند.
نویسنده: محمد زرین