با وجود امکانات و آنچه درباره وضعیت اجتماعی “مطلوب” و رفاه اجتماعی در سویدن گفته شده، این کشور اما یکی از بالاترین نرخ سرانه خشونت با سلاح را در اتحادیه اروپا به خود اختصاص داده است.
سال گذشته ۵۵ نفر در ۶۸۳ تیراندازی جداگانه در این کشوری با جمعیت ۱۰ میلیون نفری کشته شدند. این در حالیست که در سه کشور دیگر شمال اروپا یعنی ناروی، فنلاند و دانمارک تنها ۶ تیراندازی مرگبار در مدت زمان مشابه روی داده است.
نتایج یک تحقیق تازه نشان میدهد که ریشه بسیاری از خشونتهای فزاینده در سویدن، به مراکز بازپروری این کشور که «خانههای جوانان» نامیده میشود باز میگردد. مراکزی که با دو هدف نگهداری از کودکان بی سرپرست و همچنین نوجوانان بزهکار فعالیت میکنند.
تحقیقات نشان داده است که این مراکز به جولانگاه جذب و آموزش نوجوانان برای اقدامات جنایی تبدیل شده است.
خبرگزاری رویترز در گزارش مفصلی به این موضوع پرداخته و میگوید این مراکز به محل استخدام کسانی تبدیل شده است که در ادامه به فعالیتهای بزهکارانه بیشتر روی میآورند و در آینده به قاتلان “خطرناک” تبدیل میشوند.
یحیی که اکنون ۲۳ سال عمر دارد در ۱۶ سالگی به یکی از این مراکز فرستاده شد و به همراه هفت پسر دیگر در یک خوابگاه در گوتنبرگ هم اتاق شد. پدرش یکی دو سال پیش از اینکه او به این مرکز فرستاده شود فوت کرد و او مکتب را نیز ترک کرد.
یحیی به جرم حمله و دزدی و ضرب شتم بچههای دیگر و همچنین دزدیدن گوشی تلفن محکوم شده بود. او که پس از فرار از دام باندهای تبهکار حالا در یک کافی شاپ کار و زندگی میکند از تجربیات خود به رویترز گفته است: “در طول یک سال اقامت در مرکز بازپروری، اعضای یکی از باندهای جنایتکار گوتنبرگ خانواده جدید من شدند. من از دعوا و دزدی به فروش مواد مخدر کیلویی رسیدم.”
او میگوید، افراد و اعضای باندها در این خانهها کسانی را داشتند که جوانان و نوجوانان تبهکار را جذب میکردند و در ازای درییافت کمک مجبور به انجام کارهای خلاف میشدند.
خشونت و سیاست
موج خشونت فزاینده همه چیز را در سیاست سویدن تحتالشعاع قرار داده و باعث ظهور یک ائتلاف راست با حمایت راست افراطی شد که در سال ۲۰۲۲ در این کشور به قدرت رسید و به آخرین دوره هشت ساله حکومت سوسیال دموکراتها پایان داد. حزب سیاسی که از دهه ۱۹۳۰ قدرت را در این کشور به دست داشت. اما حالا راستها قول دادهاند که با این جنایتها مقابله کنند.
دولت جدید حالا سیاستهای مهاجرتی سخاوتمندانه خود را محدودتر کرده، احکام سختتری برای حمل و جرایم اسلحه وضع کرده و به پولیس اختیارات نظارتی بیشتری اعطا کرده و حتی از ارتش نیز برای کمک دعوت شده است.
گونار استرومر، وزیر دادگستری سویدن به رویترز گفته است: “واضح است که سیستم ما برای این نوع جنایت ساخته نشده است. دولت در حال کار بر روی بازسازی کل سیستم پیشگیری از جرم و جنایت جوانان، از جمله دادن اختیارات بیشتر به خدمات اجتماعی است. زندانهای جدید سرسختترین جنایتکاران را در خود جای میدهند و آنها را از خانههای جوانان جدا نگه میدارند.”
خانههای که جوانان خلافکار در آن نگهداری میشوند، از سطوح مختلف امنیت برخوردارند، با حدود ۷۰۰ نفر از خطرناکترین جوانان در ۲۱ خانه که توسط یک نهاد دولتی به نام هیئت ملی مراقبتهای سازمانی موسوم به (SiS) اداره میشود.
کودکان مبتلا به مشکلات اجتماعی شبها در کنار افرادی که مرتکب جرایم حاد شدهاند میخوابند.
اکثر کودکان کمتر از یک سال می مانند، اما برخی از آنها را می توان تا چهار سال نگه داشت. خانهها اغلب حصارکشی شدهاند، مکاتب و پارک در محل قرار دارند. در حالیکه جوانان اجازه خروج بدون اجازه از این خانهها را ندارند، رویهم رفته از امنیت چندانی برخوردار نیست. ساکنان این خانهها به تلفن و تبلت دسترسی دارند و این امکان را برای اعضای باند فراهم می کند تا از خارج با آنها تماس بگیرند.
در یکی از پروندههایی که اکنون در حال محاکمه است، دادستانها یک پسر ۱۵ ساله را به طراحی و دستور دادن به سه قتل در استکهلم از داخل یکی از خانهها متهم کردهاند.
بیرجیتا دالبرگ، رئیس مراقبت از جوانان در SiS، به رویترز گفت ناعادلانه است که خانهها را به دلیل ناتوانی آنها در برخورد با متخلفان خشونتآمیز که برای رسیدگی به آن طراحی نشدهاند، سرزنش کنیم. او گفت: “در مورد جرم و جنایت، منصفانه است که بگوییم که قانون شرایط مناسبی را برای ما فراهم نکرده است.”
صدها تن از کسانیکه در خانههای جوانان حضور داشتند و نخواستند نامشان فاش شود، گزارشهای مشابهی از عضویت گسترده در باندهای تبهکار در میان کسانیکه در آن خانهها حضور داشتند بیان کردند. در واقع خانههایی که هدفشان بازپروری مجرمان جوان بوده خود به مدرسهای برای آموزش و تربیت مجرمان نسل آینده تبدیل شده است.
پیشتر براساس گزارشی که از سوی اداره حسابرسی ملی سویدن که بر کار دولت نظارت میکند منتشر شد، از هر ده جوان وابسته به باند تبهکار در خانههای جوانان، ۹ نفر دوباره به جرم و جنایت باز میگردند و تقریبا از هر ده نفر، هشت نفر در نهایت به زندان میروند.
لیزا دوس سانتوس، دادستان در استکهلم، که پروندههای متعدد جنایات باندهای جوانان را رسیدگی کرده است، میگوید خانههای جوانان بیشتر به افراد آسیب می رسانند تا اینکه برای نوجوانان و جوانان مفید باشند.
در حالیکه قوانین سویدن تعقیب کیفری افراد کمتر از ۱۵ سال را مجاز نمیداند، افراد زیر ۱۸ سال به ندرت حتی برای جرایم جدی به زندان فرستاده میشوند. دوس سانتوس میگوید که باندها از این بابت سوء استفاده می کنند و عمدا کودکان را برای ارتکاب اعمالی که منجر به محکومیت طولانی مدت به زندان میشود استخدام میکنند.
پولیس سوبدن در سال گذشته اعلام کرد که حدود ۱۴ هزار باند تبهکار فعال و ۴۸ هزار نفر اعضای مستقیم و غیر مستقیم این باندها را ثبت کرده است.
سایر کشورهای اروپایی مانند هلند، فرانسه و بلژیک نیز با باندهای خشن دست و پنجه نرم میکنند، اما سویدن در خشونتهای مسلحانه از همه آنها پیشی گرفته است.
در سال ۲۰۲۲، بیش از ۷۰ جوان بین ۱۵ تا ۲۰ سال در سویدن مظنون به قتل یا اقدام به قتل با سلاح گرم شناخته شدند، در حالی که این آمار در یک دهه پیش تنها ۱۰ نفر بود.
بر اساس گزارش آژانس آمار اتحادیه اروپا موسوم به یورواستات، در سال ۲۰۲۱، بیست و پنج نفر در سنین ۱۵ تا ۲۴ سال در سویدن بر اثر خشونت با سلاح گرم کشته شدند و از این منظر در میان کشورهای اروپایی در رده دوم قرار گرفته است. فرانسه که جمعیت آن بیش از ۶ برابر سویدن است با ۴۰ مورد مرگ در این زمینه در رده نخست قرار دارد.