بازگشت مجدد طالبان به قدرت در آگست سال ۲۰۲۱، جهانیان را در بهت و حیرتی گسترده فرو برد. این رویداد هولناک، بهویژه برای شهروندانِ افغانستان گران تمام شد، کام آنها را تلخ کرد و ترس و وحشتی فراگیر و وصفناپذیر به جانِ شان انداخت. بسیاری از آنها، خونریزیها و خشونتورزیها و مدنیتگریزیها و زنستیزیهای طالبان را در زمان حاکمیت قبلی شان به یادآوردند و از چیرگیِ دوبارهی «شریعتِ شلاق»، مرعوب و هراسان و سراسیمه شدند.
در آغاز، انتباه برخی از صاحبنظران این بود که طالبان از اشتباهات گذشته شان درس گرفته اند و اینبار بسان دورهی پیشین، رویههای سختگیرانه و رویکردهای افراطیگرانه خود را بر مردم تحمیل نخواهند کرد. اما عمرِ این خوشباوری و خیالِ واهی بسی کوتاه بود و دیری نپایید که این پندار بیبنیاد نقش برآب شد. طالبان بلافاصله بعد از قبضهکردنِ قدرت، به شلاقِ شریعت چنگ آویختند، رهِ خونریزی و خشونتورزی و زنستیزی و نارواداری و مردمآزاری در پیش گرفتند، در زمینهی آموزش، پوشش، اشتغال، فعالیتِ سیاسی و حضور اجتماعی بانوان قید و بندهای فراوانی وضع کردند و علیالاخص، دروازهی مکتب و دانشگاه را به روی دختران بستند و و برای توجیه و مشروعنمایی این مقررات خشک و خشن، به آموزهای شرعی و گزارههای الهیاتی تمسک جستند.
از اینرو، گزافهگویی نیست اگر مدعی شویم که بسیاری از این رفتارهای تندروانه و نامتعارفِ طالبان ریشه در الهیاتِ شان دارد و از مبانی اعتقادی و رهیافتهای دینشناختی آنان نشأت میگیرد. بنابراین، تا زمانی که ما با آبشخورِ فکری و نگرش الهیاتی طالبان آشنایی حاصل نکنیم، قادر نخواهیم بود که از ماهیت و چرایی این رفتارها تحلیلی درست و واقعبینانه ارائه دهیم.
بادرنظرداشت نکتهی پیشگفته، کتاب حاضر برآن است تا الهیات طالبان را در سنجهی ارزیابی بنهد و درونمایههای عمدهی و مؤلفههای بنیادین آن را مورد بررسی و بازشناسی قرار دهد. ما در این اثر در صدد کالبدشکافی گفتمان طالبانیسم بر میآییم و لایههای زیرین قرائتِ طالبانی از اسلام را برملا میکنیم و بر آفتاب میافکنیم و امید میبریم که این تلاش اندک مورد قبول علاقهمندان قرار گیرد و به همت ناقدانِ ناصح، کاستی و کژیهای آن رفع و رفو گردد.
در پایان، بر خود وظیفه میدانم از دستاندرکاران انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان (AISS) سپاسگزاری کنم. یقین دارم بدون همکاری این نهاد، زمینهی نگارش، چاپ و نشر این اثر فراهم نمیشد. درخور یادآوری است که مطالب مندرج در این نوشتار، بیانگر دیدگاهها و حاصل کندوکاوهای نگارنده است و به هیچوجه از موضع رسمی انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان نمایندگی نمیکند.
عبدالکبیر صالحی، زمستان ۱۴۰۲
از طریق لینک زیر این کتاب را در قالب پیدیاف مطالعه کنید!
https://aissonline.org/Uploads/PublicationPerisanFiles/an-inquiry-into-taliban-theology-persain-3875.pdf