ملا هیبتالله آخندزاده، رهبر طالبان در سفر به شمال افغانستان با دو تن از رهبران گروههای تندروی جهادی دیدار کرده است.
یک منبع به خبرگزاری پل گفت که هیتالله آخندزاده روز جمعه (9 سنبله) در شهر میمنه مرکز ولایت فاریاب در شمال افغانستان با عبدالحق ترکستانی، رهبر جنبش اسلامی ترکستان شرقی و جمعه اکه زبکستانی، رهبر جماعت کتیبه امام بخاری، دیدار و گفتگو کرده است.
هنوز جزییات از این دیدارها منتشر نشده است و طالبان نیز در این باره چیزی نگفتهاند.
پس از به قدرت رسیدن طالبان، این نخستین باریست که رهبر این گروه به ولایات شمال افغانستان سفر میکند، جاییکه قبلا بیشتر مخالفان مسلح طالبان فعال بود و از پایگاههای اصلی این مخالفان محسوب میشد.
در سال 2001 زمانیکه امریکا جبهه ضد طالبان را حمایت کرد، در جریان درگیری میان طالبان و نیروهای حزب جنبش ملی به رهبری عبدالرشید دوستم، دهها طالب که به اسارت نیروهای دوستم درآمدند در دشت لیلی کشته و در گورهای گروهی دفن شدند.
جنبش اسلامی ترکستان شرقی چیست؟
جنبش اسلامی ترکستان شرقی یک سازمان افراطی اسلامی است که توسط تندروان اویغور در غرب چین تأسیس شده است. چین این جنبش را تهدیدی برای امنیت ملیخود میداند.
اتحادیه اروپا، آمریکا، بریتانیا، روسیه و پاکستان جنبش اسلامی ترکستان را یک گروه تروریستی میدانند. هدف این جنبش ایجاد دولت مستقل ترکستان شرقی در سین کیانگ چین است. مرکز این جنبش در دور اول طالبان در کابل بود، این گروه روابط نزدیک با القاعده و داعش دارد.
شکلگیری
در جریان جنگ شوروی در افغانستان، تعدادی از جوانان ایغور به پاکستان رفتند و در آنجا تحصیلات دینی دیدند. عدهیی از آنها پس از آموزشهای نظامی به چین اعزام شدند. جنبش اسلامی ترکستان شرقی یا ایغورها در سال ۱۹۹۰ در پاکستان و افغانستان هستهگداری شد. اما بعدا و در سال 1997 توسط حسن معصوم، رسماً بنیان گذاشته شد. معصوم بعدا در سال ۲۰۰۳ در منطقه وزیرستان پاکستان کشته شد.
در حال حاضراین گروه از سوی عبدالحق ترکستانی که طالبان به او “امیر” میگویند رهبری میشود. بخش آموزش دینی، امور نظامی، مرکز اطلاعات و استخبارات و لوژستیک از بخشهای عمده این گروه را تشکیل میدهد.
شمار جنگجویان
هنوز شمار دقیق جنگجویان این گروه معلوم نیست اما در سالهای قبل شورای امنیت سازمان ملل با نشر گزارشی گفت که جنبش اسلامی ترکستان شرقی، حدود ۵۰۰ جنگجو در شمال افغانستان دارد که عمدتا ً در ولایت بدخشان افغانستان مستقر اند؛ منطقهای که از طریق کریدور واخان به منطقه سین کیانگ چین متصل میشود.
چین بارها از خطر قدرت گرفتن گروههای تروریستی مانند جنبش اسلامی ترکستان شرقی در نزدیکی مرزهای خود ابراز نگرانی کرده است.
این گروه چندین حمله مرگبار در خاک چین انحام داده که دستکم 15 مورد آن گزارش شده است.
جماعت کتیبه امام بخاری
کتیبه امام بخاری از جنگهای داخلی سوریه سر درآورد. این گروه پیشتر عضو جیشالفتح بود اما در سال ۲۰۱۴ با طالبان سوگند وفاداری یاد کرد.
سازمان ملل در سال 2020 با انتشار گزارشی افشا کرد که اعضای گروۀ کتیبه امام بخاری در سال ۲۰۱۶ از سوریه به افغانستان آمدهاند و با طالبان پیوستهاند.
این گروه در بخشهای افغانستان به نام “جماعت امام بخاری” نیز مشهور است و بیشتر اعضای آن ازبیکستانیها هستند.
دولت پیشین افغانستان بارها از حملات و همکاری این گروه با طالبان گزارش داده بود.
سازمان ملل گفته بود که اعضای کتیبه امام بخاری بیشتر در ولایت فاریاب، درشمال افغانستان، در کنار طالبان میجنگند. هر چند گزارشهای از فعالیت اعضای این گروه در ولایات جوزجان و فاریاب در شمال افغانستان نیز منتشر شد.
طالبان بارها همکاری با گروههای تندوری اسلامی مانند جنبش اسلامی ترکستان شرقی و جماعت کتیبه امام بخاری را رد کردند.
هنوز معلوم نیست که هدف از دیدار و گفتگوی ملا هیبتالله با عبدالحق ترکستانی و جمعه اکه زبکستانی در قصر مجلل دوستم چیست اما هر چی باشد، بدون شک چین به این دیدارها روی خوشی نشان نخواهد داد. انتظار میرود که هفتهها و ماههای آینده تحولات در منطقه و افغانستان رخ دهد، دستکم در روابط خارجی رژیم طالبان با کشورهای همسایه افغانستان، کشورهای که در این سه سال در ارتباط گرفتن با طالبان از هم سبقت میگرفتند.
محمد زرین