خبرگزاری پل: در افغانستان هر بار که به اقلیتهای مذهبی مانند شیعیان و صوفیان حمله میشود انگشت اتهام به سوی داعش خراسان اشاره میرود، گروهی تروریستی که ترس و دلهرهای عمیقی در بین جوامع مذهبی ایجاد کرده است. هر چند طالبان در بیست سال گذشته بارها حملاتی را به اهداف شیعیان به ویژه هزارهها انجام دادند اما تفاوت دیدگاه داعش نسبت به طالبان در برابر شیعیان و صوفیان عمیقتر، تندروانهتر و خشونتآمیزتر است.
در این نوشته تلاش میشود که به این پرسش پاسخ داده شود که مشکل داعش با شیعیان و صوفیان چیست، هر چند میدانیم که بخش اعظم صوفیان در افغانستان سنی مذهب هستند.
برای رسیدن به این پرسش نخست باید نیمنگاهی به ورود جنگجویان خارجی اغلب از کشورهای عرب در جنگهای افغانستان بندازیم، جنگجویان که شیعیان و صوفیان را به شرک (چند خدا پرستی و یا طلب کمک غیر از خدا) متهم کردند و این باور آهسته آهسته در بین جنگجویان طالب گسترش یافت از جانبی طرفداران و جنگجویان داعش با تندروی بیشتری این باور را در مناطق تحت نفوذشان منتشر کردند.
صوفیان همانند شیعیان بر مزار شخصیتهای مذهبی دعا میخوانند و در زیارتگاه و حرم نیایش، عبادت و مراسم ذکر برگزار میکنند. داعش به این باور است که این کار و برگزاری این گونه مراسم شرک به خداست و پیروان این مذاهب و فرقههای مذهبی را “مَهْدورالدَّم” میدانند (مَهْدورالدَّم به فرد و افرادی اطلاق میشود که ریختن خون او مباح است و کشتن او موجب قصاص و دیه نمیگردد.)
بزرگترین گروه و فرقهای که مخالف این گونه نیایشها هستند، مکتب وهابیت است، وهابیت از عربستان سعودی برخاسته، و از دین اسلام تعبیر لفظی دارد. پیروان این مکتب در بسیاری از موارد اعمال صوفیه را رد می کنند.
بیشتری طالبان و تمامی طرفداران و جنگجویان داعش پیرو مکتب وهابیت هستند. در زمان جنگ با شوروی وهابیت وارد جبهات جنگ افغانستان شد. در سالهای پس از آن پیروان زیادی پیدا کرد، در زمان “جهاد” اختلاف نظرها میان صوفیان و پیروان وهابیت بیشتر شد و پس از سالهای جهاد این اختلاف نظرها گسترش یافت و در زمان حاکمیت طالبان در افغانستان این تنش به اوج خود رسید.
آیا تصوف شرک به خداست؟
محققان میگویند که تصوف یا عرفان مخلوطی از فلسفه و مذهب است که به باور پیروان تصوف، راه وصول به حق منحصر به این طریقه است.
بحث تصوف پاک کردن نفس، خودشناسی و خداشناسی است که بیشتر صوفیها برای رسیدن به این هدف راه درویشی را در پیش میگیرند.
شفق بلخی، ابراهیم ادهم، احمد خزرویه از صوفیان برجسته قرون چهارم و پنجم هجری قمری و همچنین مولانا جلال الدین محمد بلخی، خواجه عبدالله انصار و حکیم سنایی نیز از جمله پیشوایان مشهور صوفیه به شمار میروند.
تفاوت نظر طالبان و داعش با تصوف چیست؟
در دور اول رژیم طالبان در افغانستان، مراسم ذکر صوفیان در نقاط مختلف افغانستان برگزار میشد، اما رژیم طالبان درباره نحوه اجرای آن نگرانیهای داشت، بخصوص اینکه این مراسم با موسیقی همراه باشد یا خیر. در مراسم صوفیهای “چشتیه” مراسم ذکر با موسیقی همراه است. در حالیکه طالبان مراسم ذکر را مشروع میداند اما همراه شدن آن با موسیقی را مجاز نمیداند. داعش اما با نفس و اصل برگزاری ذکر مخالف هستند و آنها نوعی “شرک” میدانند.
خطر نسلکشی
دیدهبان حقوق بشر داعش خراسان را مسوول حمله به اقلیتهای مذهبی از جمله هزارهها در افغانستان دانسته است. این نهاد گفته که اقلیتهای مذهبی در مساجد، مکاتب، آموزشگاه و محل کارشان بارها مورد حمله “تروریستی” قرار گرفتند.
طالبان متهم شدند که برای تامین امنیت اقلیتهای مذهبی کوتاهی کرده و حتی پس از حملات مراقبتهای لازم بهداشتی و دیگر خدمات درمانی را فراهم نکرده است.
از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در آگوست 2021، داعش خراسان بارها به اهداف مشخص غیرنظامی وابسته به شیعیان و صوفیان حملات مرگبار انجام داده است. گزارش شده که از اگست 2021 تا امروز زیارتگاهها و خانقاههای اهل تصوف هدف حداقل پنج حمله مرگبار قرار گرفتهاند. در این حملات تاکنون دستکم ۱۱۳ نفر جان باخته و ۲۲۸ نفر دیگر زخمی شدهاند.
بررسی اوضاع افغانستان نشان میدهد که جان پیروان اقلیتهای مذهبی در افغانستان در خطر است و آنها در معرض خطر نسلکشی قرار دارند. هیچ نشانه و روزنهای از بهبود اوضاع برای شیعیان و صوفیان در افغانستان متصور نیست. به هر اندازه که اختلاف دیدگاهی مذهبی بین گروههای تندروی دینی بیشتر شود به همان اندازه اقلیتهای مذهبی در معرض خطر قرار میگیرد، اقلیتهای که سالیان سال به بهانهها و انگیزههای مختلف کشته دادند.
محمد زرین
طالبان و تصوف؛ فرقهی مذهبی در افغانستان که همواره کشته داده