خبرگزاری پل: یک استاد دانشگاه ملی تاجیکستان میگوید که او و خیلیهای دیگر در کشورش نگران گسترش کانال قوشتپه در افغانستان است. دکتر عبدالغنی محمد عظیموف گفته که تاجیکستان گسترش کانال قوشتپه را یک پروژه با ابعاد سیاست داخلی طالبان در منطقه میداند.
آقای عظیموف که در کنفرانس بینالمللی سهروزه با عنوان “ژئوپلیتیک، مهاجرت و هویتها در آسیای مرکزی و اوراسیا” در پرتگال صحبت میکرد گفت: “با اینکه هر نوع توسعه در منطقه ارزشمند است، اما ما بر این باوریم که پروژه کانال قوشتپه تنها یک طرح توسعهای نیست، بلکه مسئلهای با ابعاد سیاست داخلی و منطقهای است”
این کنفرانس به میزبانی دانشگاه لیزبون پرتگال و با همکاری دو مرکز پژوهشی CESS و ESCAS برگزار شد.
دکتر عبدالغنی محمد عظیموف در این کنفرانس گفت: “با تکمیل این کانال، [قوشتپه] انتقال پشتونها از جنوب به شمال افغانستان اجرا خواهد شد که تهدیدی جدی برای ارزشهای مشترک خراسان بزرگ و مردمان بومی شمال افغانستان محسوب میشود و ما شاهد شکلگیری پشتونستان شمالی خواهیم بود. علاوه بر این، اجرای این پروژه جغرافیای تولید مواد مخدر را به شمال منتقل خواهد کرد که خطری جدی برای کشورهای آسیای میانه به شمار میرود.”
از زمان به قدرت رسیدن طالبان در اگست 2021 کشورهای منطقه به ویژه ایران نگران ایجاد محدودیت بر آبهایست که به این کشور از افغانستان سرازیر میشود. کشورهای منطقه میگویند که رژیم طالبان سد سازی را بر منبای سیاست فشار بر کشورهای همسایه رویدست گرفته است. رژیم طالبان اما میگوید که به سهم حقآبه کشورها از مبدای افغانستان احترام دارد.
کانال قوشتپه در ولایت بلخ در شمال افغانستان از بزرگترین کانالهای انتقال آب افغانستان و منطقه است، که با هدف انتقال آب رودخانه آمودریا ساخته میشود.
این کانال ۲۸۵ کیلومتر طول، ۱۰۸ متر عرض و ۸٫۵ متر عمق دارد، نقطه شروع آن از ولسوالی کلدار در ولایت بلخ است و آب را تا ولسوالی اندخوی استان فاریاب منتقل میکند.
کانال قوشتپه ، ظرفیت انتقال ۶۵۰ متر مکعب آب بر ثانیه را دارد که بدینترتیب میتواند سالانه در حدود ۲۰٫۵ میلیارد متر مکعب آب آمودریا را منتقل کند.
دامن زدن به اختلافات قومی در افغانستان
خیلیها در افغانستان براساس شواهدی میگویند که طالبان برنامه انتقال و اسکان دو تا سه میلیون پشتونهای دیوبندی از مناطق جنوبی افغانستان و مناطق خیبر پختونخوا پاکستان در اطراف کانال قوشتپه را روی دست دارد.
این گمانهزنی مطرح است که اغلب این افراد با رسم و رسوم قبیلهای زندگی میکنند، و نیروی اصلی سازمانهای تروریستی مانند القاعده ،لشکر طیبه، لشکر جهنگوی و تحریک طالبان پاکستان هستند.
بدتر شدن حقوق بشری و عام شدن استراتیژی انتقامگیری
در کنفرانس پرتگال، شرکتکنندگان در باره موضوعات مهم منطقه از جمله امنیت، دموکراسی، اقتصاد و نقش قدرتهای بزرگ در ایجاد رقابتهای منطقهی صحبت کردند. افغانستان از محورهای اصلی بحث بیش از ۱۰۰ پژوهشگری بود که از کشورهای مختلف در این کنفرانس حضور داشتند.
بسمالله تابان، دانشجوی دکترا و پژوهشگر حوزه امنیت، در سخنرانی خود به تحلیل وضعیت کنونی افغانستان از منظر امنیت، مواد مخدر و حقوق بشر پرداخت.
آقای تابان گفت: “افغانستان امروز از نظر امنیت و حقوق بشر در شرایطی غیرقابلباور قرار دارد و طالبان از استراتیژی انتقامگیری روزمره علیه مردم استفاده میکنند.”
به گفته او، آزادی بیان بهطور کامل در افغانستان سرکوب شده است و خبرنگاران و فعالان حقوق بشر در زندانهای طالبان شرایط بسیار دشواری را تحمل میکنند.
تابان به گسترش حضور گروههای تروریستی در افغانستان اشاره کرد و گفت: “افغانستان اکنون به بهشت امن گروههای تروریستی منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است. طالبان بهعنوان نماینده این گروهها در تعامل با جهان عمل میکنند؛ نمونه این رفتار، درخواست طالبان برای آزادی رحیمالله، از اعضای برجسته القاعده، از زندان گوانتانامو است.”
استراتیژی اننقامگیری
طالبان با وجود فشارهای جامعهجهانی به سیاستهای تکقومی، زنستیزانه و عدم تعامل با دنیا پافشاری میکند و میگوید که حاضر نیست از اهداف و اصول پذیرفته شده خود قدمی به عقب بگذارند.
طالبان میگویند که مردم افغانستان در حاکمیت طالبان راضی اند. در حالیکه با قدرت گرفتن طالبان موجی مهاجرت افغانها باعث نگرانی جامعهجهانی شده و کسانی هم که در افغانستان باقی مانده بیشتر آنها یا توانایی اقتصادی ندارند و یا هم شرایط مهاجرت هنوز برای آنها فراهم نشده.
بسمالله تابان میگوید که طابان سیاست سرکوب را دنبال میکنند سیاستی که به گفته او کشتار نیروهای امنیتی حکومت پیشین و هدف قرار دادن گروههای قومی و مذهبی بخش این سیاست است.
او گفت: “طالبان بهطور روزانه نیروهای پیشین امنیتی و دفاعی را به قتل میرسانند، در حالی که هیچ واکنش جدی از سوی نهادهای بینالمللی مشاهده نمیشود. جامعه هزاره نیز همچنان با خطر واقعی نسلکشی روبهرو است.”
طالبان همواره از تعامل با گروههای قومی و مذهبی طفره رفته و حقوق این گروههای قومی و مذهبی که حکومت پیشین به رسمیت شناخته بود را باطل اعلام کرد.
به نظر میرسد که کشورهای منطقه نگران شرایط حاکم در افغانستان است، اما هنوز اجماع عمومی بر سر تغییر این شرایط فراهم نشده است.