از عمدهترین پیامدهای جنگ اوکراین، یکی پایان نظام تک قطبی در جهان است و دیگری اجتناب ناپذیربودن سقوط جایگاه دالرامریکایی در مناسبات مالی ــ تجاری جهان. وقتی هیمنه و وقار امریکا به دلایل ناکامیها و رسواییهای پیهم، درحال فروپاشی باشد، وقتی مردمان جهان با چشم سر میبینند که امریکا به طورمداوم از تسلط دالر بر مناسبات تجاری ــ مالی جهان، منحیث ابزار سیاسی ــ امنیتی و تحریم و تنبیه مالی کشورها کار میگیرد؛ تعداد کثیری از کشورهای بزرگ و کوچک جهان به این اندیشه میافتند تا هر طوری میشود از این زورگوییهای بی رویهی مالی ــ تجاری امریکا، راه نجاتی بیابند.
اساسا تعداد زیادی از کشورهای بزرگ و کوچک، بخصوص کشورهای در حال توسعه خواهان کنار گذاشتن دالر به عنوان ارز اصلی در تجارت بوده و اخیراً روند ” دالر زدایی” در تجارت بینالمللی با سرعت بیشتری در حال پیشرفت بوده است.
براساس گزارشهای مستند روزنامههای معتبر جهان، درست با آغازجنگ اوکراین و تحریمهای بی رویهی مالی امریکا علیه روسیه است که در ابتدا روسیه و بعد چین منحیث دو کشورقدرتمند و ثروتمند جهان و پس از آن تعداد زیاد کشورها ازجمله، برازیل ، هندوستان، اندونیزیا، مالیزیا، ارجنتاین، کشورهای عضو پیمان شانگهای، بنگلادیش و اخیراً عربستان سعودی، ایران و عراق در مبادلات مالی ـ تجاریشان ازنوعی جاگزین دالر(ین چینایی و یا ارزهای داخلی شان) استفاده نمودهاند.
گلوبال تایمزــ روزنامهی مشهور چاپ چین در یکی از شمارههای اخیر خود، درحالیکه از توافقهای رسمی چین و برازیل، چین و روسیه، هندوستان و روسیه، هندوستان و چین، چین و ایران، روسیه و ایران، چین و عربستان سعودی، مالیزیا و چین ، چین و عراق و حتا فرانسه و چین؛ در مورد کنارگذاشتن دالر ازمناسبات تجاری و مالی شان خبر می دهد، از زبان کارشناسان اقتصادی می نویسد که: “فاصله گرفتن از دالر در سطح جهان رو به افزایش است و ایدهی کنارگذاشتن دالر در مناسبات مالی جهان همچنان حامیان بیشتری را بخود جلب خواهد کرد …”
کاملاً واضح است که شرکت مستقیم امریکا در جنگهای تحمیلی سودجویانه، امریکا را ازجایگاه بزرگترین اقتصاد تجاری جهان دورنموده و سبب تضعیف آن کشور گردیده است .
گرایش جهان به سمت چند قطبیشدن، تضعیف امریکا و سوء استفاده ی ابزاری آن کشور از تسلط جهانی دالر بر مناسبات مالی جهان، روند فرو ریختن تدریجی هیمنهی دالر را اجتناب ناپذیرکرده است .
به نوشتهی ” له فیگارو ” روزنامهی مشهور فرانسوی، “امریکا با تبدیل واحد پولی خود به ابزار فشار سیاسی بر سایر کشورها، ناخواسته حرکت جهانی را برای سرنگونی دالرآغازکرده است .
هرچند حذف دالر از معاملات جهانی به یکباره اتفاق نمیافتد؛ اما روند این حذف آغاز شده است و کنار گذاشتن دالر در روابط اقتصادی جهانی یک فرایند اجتناب ناپذیر میباشد … ”
اتجاد چین و روسیه در تلاش است تا با هدف نهایی ساختن یک سیستم مالی کاملاً مستقل از کنترل واشنگتن و کشورهای دیگر را به سوی یک جایگزین جذاب جلب کنند.
چین برای تامین مالی پروژههای زیرساختی درآسیا، افریقا و امریکای لاتین، ازنفوذ غیر قابل انکاری در مناسبات مالی ــ تجاری جهان برخوردار شده است.
براساس گزارش ” فاکس نیوز ” ــ شبکهی مشهورخبری ـ اطلاعاتی امریکایی، “توافق تجاری میان چین و دهها کشور جهان از جمله ایران، هند، عربستان سعودی و روسیه حکم میکند تا ازین پس مبادلات تجاری چین با این کشورها با “یوآن یا ین” ــ واحد پولی چین انجام شود . هم اکنون چین با بیست و پنج کشور کوچک و بزرگ جهان مبادلات تجاری و مالی خود را با ین چینایی انجام می دهد و دامنهی آنرا گسترش بیشتر خواهد داد…”
کشورهای برازیل، ایران، ارجنتاین، عربستان سعودی، امارات متحدعربی، عراق، بنگلادیش، تمام اعضای سازمان همکاری شانگهای شامل ( چین، روسیه، هند، پاکستان، اوزبیکستان، قزاقستان، تاجیکستان و قیرغیزستان )، برخی کشورهای افریقایی و امریکای لاتین؛ همه متفقاً میخواهند تا در معاملات مالی – تجاری شان به جای دالر از ین چینایی و یا ارزهای داخلی کشورشان استفاده نموده و درنتیجه هرچه زودتر به هژمونی مالی امریکا و تسلط دالر برمناسبات و معاملات مالی جهان، نقطهی پایان بگذارند.
کارشناسان به این باوراند، با آنکه در درازمدت ین چین میتواند قابلیت این را بیابد تا جایگزین دالر امریکا شود؛ اما درشرایط موجود هنوزهیچ ارزی توان این را ندارد تا به اندازه و مقیاس دالر امریکا قابلیت تبدیل و توان معامله با مقاصد گوناگون داشته باشد.
اما از آنجایی که دولت ایالات متحده آمریکا ازدالر به عنوان سلاح و به عنوان ابزاری برای حفاظت ازمنافع ژئوپلتیکی و اقتصادی خود علیه سایر کشورها استفاده میکند، میزان اعتماد مردمان جهان به امریکا و دالر امریکایی به شدت کاهش یافته و دور نیست روزی که دیگر هم امریکا و هم دالر، توان تعیین سرنوشت به سایر ملل را بصورت قطع از دست دهد.
نوشتهی : اسماعیل فروغی