افغانستان با سه میلیارد مکعب ذخیره ذغال سنگ یکی از غنیترین ذخایر دنیاست اما در اثر کم توجهی دولتها و نبود زیرساخت و راه ترانزیتی برای صادرات، این طلای سیاه به کشور پاکستان قاچاق میشود.
با وجود میلیاردها دالر خوابیده در زیر خاک، بازهم افغانها زیر خط فقر و تنگدستی زندگی میکنند.
ذغال سنگ افغانستان مطلوبترین ذغال سنگ دنیا عنوان شده و دستکم در بیش از 10 ولایت این کشور معادن بزرگ ذغال سنگ کشف شده است.
معادن ذغال سنگ در کشور به شکل کمربندی وجود دارد که از ولایت بدخشان در شمال شرق شروع شده و از ولایتهای تخار، بغلان، سمنگان، بامیان، سرپل و غور گذشته و در ولایت هرات پایان مییابد.
این طلای سیاه اکثراً به صورت طبقهای در زیر تپههای خاکی پنهان است که تاکنون اکثر این معادن به صورت دقیق کشف نشدهاند.
مهمترین معادن ذغال سنگ افغانستان که تاکنون کشف شده کرکر، آش پشته دودکش، سبزک، کرخ و صوف استق با این وجود نمیشود گفت که بزرگترین معادن ذغال در این کشور در دست استخراج است، زیرا معادن این ماده پر انرژی در حال اکتشاف است.
بر اساس گزارشها دستکم یازده معدن ذغال سنگ در افغانستان در حال استخراج است و اکثر این معادن به صورت غیرقانونی استخراج شده و در افغانستان و کشورهای خارجی به فروش میرسد.
مصرف کنندگان ذغال سنگ
ذغال سنگ، پس از چوب و ذغال چوب بیشترین مصرف را دارد که اکثراً در زمستانهای سرد در کابل و سایر ولایتها به مصرف میرسد.
با آمدن بخاریهای ترکی در بازارهای افغانستان که اکثراً ذغالسوز هستند، مصرف داخلی ذغال سنگ در زمستان در حال افزایش است و بنابرین استخراج آن نیز به همان نسبت در حال افزایش گزارش شده است.
مهمترین مصرف کننده خارجی ذغال سنگ افغانستان، کشور پاکستان است و پاکستانیها علاوه بر گرم کردن خانههای خود از آن در شرکتهای بزرگ نیز استفاده میکنند.
اشتغالزایی، فرصتهای که با قاچاق پْر شده است
معادن ذغال سنگ سبب به کارگیری هزاران شهروند شده و دستکم در هر معدن ذغال سنگ بیش از 2 هزار نفر کارگر وجود دارند.
برخی از این افراد بر اساس دستور مسئولان دولتی و ریاستهای معادن ولایتها بکار گماشته شدهاند و بدون شک معادنی که این افراد در حال کار هستند، معادنی است که به صورت قانونی استخراج میشوند.
در این میان تنها 2 هزار و 500 نفر در معدن ذغال سنگ صوف ولایت سمنگان مشغول کار هستند و در کنار آن معادن دیگر کشور سالها بنابر ناامنیها و حضور طالبان توسط مردم محل به صورت غیرقانونی استخراج میشود.
با این وجود، گزارشهایی نیز وجود دارد که معادن ذغال سنگ در افغانستان توسط برخی سودجویان محلی و اعضای بلندرتبه دولت پیشین در حال استخراج هستند.
ذغال سنگ در افغانستان که ثروت بزرگی است از سالهای دور در حال استخراج غیرقانونی است که در سالهای گذشته با وجود حضور نظام جدی این روند همچنان ادامه پیدا کرده است.
استخراجی که جان مردم را میگیرد
همانطوری که در بالا اشاره شد برخی از معادن ذغال سنگ توسط مردم استخراج میشوند که به صورت غیرفنی است که خود زمینهساز خطرناک بودن آن را مساعد کرده است.
استخراج کنندگان غیرقانونی و کارمندانی که از سوی شرکتهای طرف قرارداد در حال استخراج معدن هستند، قربانیهای زیادی در این راه دادهاند و دلیل اصلی آن نیز غیرفنی استخراج شدن آن است.
آمار افرادی که در معادن افغانستان جان خود را از دست داده تاکنون منتشر نشده اما همه ساله گزارشهایی وجود دارد که دهها نفر در استخراج معادن ذغال سنگ در کشور کشته میشوند.
معادن فراموش شده ذغال سنگ
گزارشهایی وجود دارد که معادن زیادی در کشور وجود دارد و از سوی مردم شناسایی شده که تاکنون هیچ دولتی برای بررسی آن زمینهسازی نکرده است.
یکی از این معادن که سالها قبل در منطقه «سرتنگی» ولایت غور توسط ساکنان محلی کشف شد و بلافاصله استخراج آن به صورت غیرقانونی توسط این ساکنان آغاز شد.
فقدان تیم فنی و کارمندان کافی
با وجودی که حکومتهای پیشین در راستای استخراج معادن در سالهای گذشته اقداماتی ستودنی داشته، اما باید مدعی شد هیچگاه تیم فنی و کارمندان کافی را به کار نگرفت.
ذغال سنگ که خود میتواند یکی از منابع ثروتزا در افغانستان تلقی شود تاکنون مورد توجه ویژه حکومتهای پیشین قرار نگرفته و دستکم در اکثر ولایتهایی که ذغال سنگ و دهها معدن دیگر وجود دارند، ریاست وزارت معادن در آن ولایتها ایجاد نشده است.
یکی از این ولایتها غور است که به دلیل نبود ریاست معادن در آن ولایت چندین معدن ذغال سنگ تاکنون مورد بیتوجهی قرار گرفته است.
در سالهای گذشته در برخی موارد که وزارت معادن حکومت پیشین آن را بسیار مهم تلقی میکرد، اقدام به اعزام هیئتی از کابل میکرد و با آنکه بررسی این هیئت ارزش ویژهای داشت، اما برای اینکه همیشه اطلاعات کافی از معادن ولایتها در دست مسئولان این وزارت باشد، اعزام هیئت کافی به نظر نمیرسید.
زغال سنگ و ضرورت توجه جدی
همانطور که اشاره شد، ذغال سنگ افغانستان، بیکاران را به کار گرفته است و از سویی هم وضع نابسامان اقتصادی در کشور ضرورت ایجاد کرده تا زمینههای اشتغال و فرصتهای شغلی افزایش یابد.
استخراج قانونمند ذغال سنگ میتواند درآمد خوبی را برای افغانستان داشته باشد و با این وجود باید دولت در راستای استخراج معادن موجود تلاش کرده و در راستای کشف معادن جدید اقدامات لازم را داشته باشد.
در صورتی که معادن به صورت فنی و استاندارد استخراج شده و به فروش برسد، بدون شک راههای ترانزیتی اکثر ولایتها همزمان با آن اسفالت میشوند و راه آهن درست میشود که زمینه تردد شهروندان عادی و انتقال کالاهای تجاری با آن به میان میآید.
گروه طالبان حالا در تحریم قرار دارد و با توجه به گسترش بیکاری و بالا رفتن میزان فقیر جامعه، نیازاست تا فرصتهای شغلی بیشتری ایجاد شود، به نظر میرسد که کوتاهترین و موثرترین منبع عایداتی و اینکه هزاران نفر مشغول به کار شوند، توجه به استخراج زغالسنگ است. طلایی سیاهی که میتواند افغانستان را از خاک سیاه بلند کند.
منبع: خبرگزاری فارس